Politieke Economie – Bas Jacobs

Maakt het CPB einde aan kakafonie van Euro-onzin?

with 10 comments

Het CPB publiceerde vandaag een boek over de Eurocrisis. Ik heb het nog niet gelezen, maar de conclusies, zie later, zijn veelbelovend. Ik mag hopen dat het CPB nog enige invloed heeft op het maatschappelijke debat, want de hoeveelheid Euro-onzin was de afgelopen dagen niet te harden.

Alom is er speculatie over een opbreken van de Eurozone, in afzonderlijke landen, of een Neuro en Zeuro. Dat de Eurosceptische PVV de gulden terugwil, is geen verassing. Maar Plasterk (PvdA) heeft aan de Minister van Financiën gevraagd om zijn visie op een splitsing van de Eurozone te geven. De directeur van het wetenschappelijk bureau van de VVD, Van Schie, wil een discussie over het opbreken van de Euro in een Neuro en Zeuro. Zelfs een EUR-collegahoogleraar economie, Elbert Dijkgraaf (SGP), zag ik op televisie vrolijk voorbij komen dat hij zo’n discussie over een Neuro en Zeuro zou verwelkomen.

Zijn ze echt niet helemaal lekker geworden in Den Haag? Dat de PVV onzin wil uitkramen, dat is tot daar aan toe, maar dat politici met een bovengemiddeld intellect (hoogleraren, directeuren van wetenschappelijke bureaus) daar in meegaan, kan ik met mijn vermoedelijk te beperkte verstand niet bij.

Mag ik zowel Plasterk, Dijkgraaf als Van Schie aanraden een paar artikelen van Barry Eichengreen te lezen? Dat is namelijk iemand die er echt verstand van heeft. Zie bijvoorbeeld dit en dit. Zijn conclusie: een splitsing van de Euro kan leiden tot de moeder aller crises: een bankencrash in de Eurozone. Eichengreen concludeert daarom nog optimistisch: “As soon as discussions of leaving the euro area become serious, it is those discussions, and not the area itself, that will end.” Maar niet in Nederland.

Afgelopen weekend kwam daar nog eens de president van de Bundesbank overheen. Zie dit artikel in de Financial Times. Er is thans een equivalent van een bankrun gaande op overheden. Paul de Grauwe heeft al in talloze artikelen gewaarschuwd dat de Eurozone daardoor kan ontploffen. Ook Paul Krugman waarschuwt voor een Eurodämmerung. Alleen de Duitsers weigeren nog in te zien dat de ECB als lender of last resort moet optreden. Van de Nederlandse politici hoor ik niets.

Dat de ECB niet ingrijpt zou nog tot daaraan toe zijn geweest als het noodfonds groot genoeg zou zijn; als het 2000-3000 miljard euro zou bevatten zou er geen probleem zijn. Maar dat is geld is er niet en komt er ook niet via ondoorzichtige constructies met het opblazen van dat noodfonds. Nouriel Roubini zegt in dit deprimerende stuk in de FT:

The leveraged EFSF is a turkey that will not fly, because the original EFSF was already a giant collateralised debt obligation, where a bunch of dodgy, sub-triple-A sovereigns try to achieve, by miracle, a triple-A rating via bilateral guarantees. So a leveraged EFSF is a giant CDO squared that will not work and will not reduce spreads to sustainable levels. The other “turkey” concocted by the EFSF was supposed to be a special purpose vehicle where reserves of central banks become the equity tranche that allows sovereign wealth funds and the Bric countries to inject resources in a triple-A super senior tranche. Does this sound like a giant sub-prime CDO scam? Yes, it does.

Het noodfonds is veel te klein en zal voorlopig veel te klein blijven, mede dankzij destructief Eurosceptisch optreden van allerlei populistische partijen (SP en PVV), maar ook aanhoudende ongeloofwaardigheid van vrijwel alle serieuze middenpartijen (VVD, CDA, PvdA) die geen weerstand weten te bieden aan anti-Europa sentimenten, stug vasthouden aan het schuld en boeteverhaal, en, meer in het algemeen, totaal niet in staat blijken te zijn tot het formuleren van coherente visie op de Eurocrisis. Dat laatste geldt in mindere mate voor GroenLinks en D66. Vrijwel geen politicus wil de belastingcapaciteit van zijn kiezers als schild inzetten tegen de paniek en speculatie op de financiële markten in de Eurozone. Alleen de ECB kan daarom nog een backstop zijn voor de landen die illiquide maar solvabel zijn na enige hervormingen. Daar horen Italië, Spanje en Frankrijk zeker bij.

Maar de president van de Bundesbank wil hier niet aan en geeft geen enkel economisch argument waarom de ECB niet kan optreden als lender of last resort, geeft ook niet aan dat het noodfonds vergroot moet worden als enig mogelijke alternatief en komt alleen met juridische bullshit (excusez le mot) dat de ECB geen obligaties mag opkopen (maar het stiekem wel doet, maar ook zegt dat ze het eigenlijk niet mag doen). Dat gedrag stelt de op hol geslagen markten pas echt gerust. De paniek houdt aan en speculanten kunnen gewoon doorgaan met gokken dat overheden kopje ondergaan. Vandaar ook dat het aftreden van Papandreou en Berlusconi niets doet om de destructieve spiraal op de markten te stoppen, zie ook The Economist.

De ECB voert bovendien een schizofreen beleid. Ze ontkent in alle toonaarden een bail-out van overheden te willen organiseren, maar in even harde toonaarden weigert ze banken de verliezen op staatsobligaties te laten nemen uit angst voor besmettingsgevaar. Zolang de banken vrijuit blijven gaan, en geen verliezen worden afgeboekt op rotte overheidsobligaties, wordt indirect toch een bailout aan falende overheden gegeven. En, erger, ook een beloning voor alle banken die teveel risico’s namen op kosten van spaarders en waarschijnlijk ook belastingbetalers omdat die later weer de banken moeten redden.

Gelukkig hebben we nog het CPB. Een baken van koele en rationele analyse dat hopelijk wat orde kan scheppen in de kakafonie van Euro-onzin. Ik heb alle conclusies van de website geplukt en achterelkaar geplakt. Ik mag hopen dat ze dit in Den Haag serieus zullen bestuderen. Ik heb de mijns inziens meest saillainte passages in vet weergegeven en er een commentaar tussen haakjes bijgeschreven.

Conclusies CPB

Bij haar oprichting in 1992 voldeed de Economische en Monetaire Unie (EMU) niet aan de criteria voor een optimale muntunie. De EMU was bij haar oprichting meer een politiek dan een economisch project. Een aantal economen heeft de huidige problemen van de EMU al twintig jaar geleden voorspeld. De Europese schuldencrisis is evenzeer een bankencrisis als een crisis van overheidsschulden en is daarom niet alleen de perifere eurolanden aan te rekenen.[Een debunk van het schuld en boeteverhaal dat onze politici zo graag vertellen.]

De interne Europese markt heeft tot grote welvaartswinst geleid, vooral voor Nederland. t voordeel is één maandsalaris. Dit voordeel neemt in de loop der jaren verder toe. Die welvaartswinst is het gevolg van meer handel, meer concurrentie, specialisatie, innovatie en schaalvergroting. De interne Europese markt heeft de bevoordeling van nationale kampioenen door de nationale overheden veel moeilijker gemaakt. De inperking van de nationale autonomie die daarvoor nodig was, heeft de Europese instituties kwetsbaar gemaakt voor politieke kritiek vanuit de lidstaten

De winst van invoering van de euro is minder duidelijk dan die van de interne markt, hoogstens ongeveer een weeksalaris. Die winst is het gevolg van meer handel en investeringen en minder risico. Daarnaast profiteren zuidelijke eurolanden van een onafhankelijk monetair beleid. De onomkeerbaarheid van de vaste ruilverhouding is een groot voordeel van een muntunie boven een systeem van vaste wisselkoersen zoals vroeger tussen de gulden en de mark. De kosten van het uiteenvallen van de EMU en de herinvoering van nationale munten zijn enorm.

De schuldencrisis vergroot de problemen van Europese banken en de problemen bij banken vergroten de schuldencrisis. De crisis kan niet worden opgelost zonder snelle herkapitalisatie van het Europese bankwezen. Voor een structurele oplossing van de crisis is de totstandkoming van één Europees bankentoezicht met één Europees reddingsfonds voor banken noodzakelijk. Omdat overheden en toezichthouders hard ingrijpen bij banken vaak te lang uitstellen, zijn vaste regels nodig die toezichthouders tot ingrijpen dwingen. [Hier vraagt het CPB terecht aandacht voor het bankenprobleem; de Zuid-Europese schuldencrisis is de Noord-Europese bankencrisis. De financiële instellingen hebben ‘ons’ spaargeld uitgeleend aan Zuid-Europa. Zonder effectieve controle /toezicht op het bankwezen kan zomaar weer een schuldencrisis ontstaan, denk aan Spanje een Ierland, die een probleem met teveel private schulden hadden, maar niet met teveel overheidsschulden.]

De EMU zou beter functioneren als de begrotingen van de individuele lidstaten een stuk kleiner zouden zijn en die van Europa een stuk groter, zoals in de VS het geval is. Het Stabiliteitspact heeft niet gewerkt, Duitsland en Frankrijk hebben het om zeep geholpen. De no-bailout clausule was ongeloofwaardig. Begrotingsregels zijn nodig, maar moeilijk te handhaven en geen oplossing als de financiële markten niet beter worden gereguleerd.[Het CPB concludeert terecht dat als banken zich in de nesten werken door teveel geld uit te lenen aan zowel private als publieke partijen, de no-bailout clausule in het Verdrag van Maastricht niet op geloofwaardige wijze kan worden nageleefd.]

Of een land zijn schulden afbetaalt is vooral een politieke keuze. Wat dat betreft is het verrassend dat de meeste landen hun schulden gewoon afbetalen. Als een land in betalingsmoeilijkheden komt, is het onderscheid tussen een tijdelijk liquiditeitsprobleem en een structureel solvabiliteitsprobleem niet zwart-wit. Een permanent Europees noodfonds moet voorkomen dat landen in crisistijd buiten hun directe schuld in liquiditeitsproblemen komen. [Hier erkent het CPB het argument van De Grauwe dat er een run op overheden gaande is.] Regels voor schuld werken goed voor Amerikaanse staten, maar die hebben economisch ook een veel kleinere rol dan eurolanden.

Herstructurering van de Griekse schuld hoeft niet samen te gaan met het uittreden van Griekenland uit de euro. Verzet tegen herstructurering van de Griekse schuld ten laste van private schuldeisers is moeilijk te begrijpen en strijdig met de no-bailout clausule. [Wederom opmerking dat het redden van banken feitelijk het redden is van overheden die teveel hebben uitgegeven.] Herstructurering van Griekenland vereist een effectief noodfonds van een paar duizend miljard euro om besmetting naar Italië en Spanje te voorkomen. Eurobonds kunnen werken, maar vereisen vergaande overdracht van bevoegdheden voor het begrotingsbeleid van de lidstaten naar een Europese instelling.

Duitsland is de sleutel tot de oplossing van de eurocrisis, maar het land worstelt met tegenstrijdigheden. Eurolanden verzetten zich tegen overdracht van bevoegdheden. In Duitsland is de weerzin sterk. De kans is klein dat Duitsland uit de euro stapt. Duitsland is voorstander van een onafhankelijke ECB, maar haar onwil om andere Europese instanties bevoegdheden te geven is een bedreiging voor die onafhankelijkheid. [Hier staat met zoveel woorden dat Duitsland de oplossing van de Eurocrisis saboteert met verzet tegen een groter noodfonds. Daar hoort Nederland overigens net zo goed bij.]

Hoewel er goede redenen zijn voor overdracht van bevoegdheden aan Europese instellingen, loopt bijna geen enkele lidstaat daarvoor warm. Er is permanent preventief Europees toezicht op het nationaal begrotingsbeleid nodig. De disciplinerende werking van de kapitaalmarkt is te traag en te onvoorspelbaar. Omdat het begrotingsbeleid democratische controle vereist, hoort het niet bij de ECB thuis. Toch heeft de ECB daarvoor thans als enige voldoende geloofwaardigheid. [Hier staat dat het CPB denkt dat alleen de ECB nog over voldoende geloofwaardigheid beschikt om met de bazooka van de geldpers een einde aan de crisis te maken, ook al is het beter om budgettaire politiek en monetaire politiek te scheiden.] De politieke patstelling lijkt nu hopeloos. Gezien de wordingsgeschiedenis van Europa zou deze crisis echter ook tot een institutionele doorbraak kunnen leiden.

Written by basjacobs

15 november 2011 bij 01:22

Geplaatst in Uncategorized

10 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Kunt u mij vertellen of we hier nog iets van kunnen verwachten? Gebruik van IMF SDR allocaties om de eurozone te redden. Blijkbaar is dit besproken op de G20 top.

    http://www.ft.com/cms/s/0/df0c8550-0de4-11e1-9d40-00144feabdc0.html#axzz1dkHfWPO2

    http://www.imf.org/external/np/pp/eng/2011/092311.pdf

    Gerucht gaat op Twitter dat ze dit als laatste redmiddel in willen zetten.

    Gast

    15 november 2011 at 04:44

  2. Heldere analyse, waaruit mooi blijkt dat Noord-Europese landen op hun manier even verantwoordelijk zijn voor de crisis als de geviseerde Zuid-Europese landen.

    pheirman

    15 november 2011 at 08:35

  3. Misschien zouden we wat nadrukkelijker moeten wijzen op het feit dat weliswaar de invoering van de girale euro indertijd met financieel-economische argumenten kon worden verdedigd, maar dat de invoering van de chartale euro puur en alleen op EU-politieke basis is geschied.

    Er was voor de invoering van de chartale euro toen en nu geen enkel financieel argument of economische argument voorhanden. De enige officiële verklaring vanuit Den Haag was “dat u en ik op vakantie in een euroland niet meer hoeven te wisselen” -sic!-. In Nederland is over de invoering van de euro als chartaal betaalmiddel niet eens een kamerdebat gevoerd.

    Alle eventuele voordelen, die toen en nog steeds worden genoemd betreffende vergroten van onze welvaart, zijn gerelateerd aan de girale euro, niet aan de chartale euro.

    In dat licht zijn de huidige ‘reddingspogingen’ uitsluitend te kenmerken als gericht op het handhaven van de chartale -en daarmee politieke- euro. Er zijn geen financieel-economische argumenten aan te dragen die eurolanden kunnen weerhouden terug te keren naar de oude *chartale* munt met een wisselkoers van 1 op 1.
    Giraal verandert er dan in eerste instantie namelijk niets.

    Vervolgens zou op termijn en voor sommige landen direct, de landen die zich structureel niet wensen of kunnen houden aan de euro-eisen, in uiterste nood kunnen worden verplicht hun munt te devalueren ten opzichte van de euro. Vermogenverstrekkers zouden zo veel meer worden gedwongen het risico van verstrekken aan individuele landen *vooraf* veel beter onderbouwd in kaart te brengen, en niet in de sfeer van vandaag.
    Ook een dergelijke devaluatie kent zijn risico’s, maar de klappen vallen dan in ieder geval meer in de hoeken waar zij horen te vallen.

    Probleem voor alle voorstanders van één Europa is alleen dat hiermee deze -toch wel redelijk naïeve- politieke ‘euro-burger’-ambitie een flinke klap richting realiteit wordt gegeven. En daar houden zij niet van in Brussel.

    mr R.E. van der Luit

    15 november 2011 at 09:39

  4. Banken zijn net als het wegennet onmisbaar voor een land. Waarom probeert de politiek altijd een of meer rijstroken af te zetten ter meerdere er en glorie van zichzelf. Je zal maar met zo’n onbetrouwbare partner moeten werken. Binnen de eurozone is er voldoende vermogen om de problemen op te lossen. Het kan ook vrij simpel door te zeggen de euro blijft bestaan no matter wat het kost. Verre weg de goedkoopste oplossing. Geen losse eindjes, geen uitstraling en geen speculatie van de financiële markt. Janken en zeuren dat je er mee begonnen bent heeft geen zin. Deze politieke leiders die een plaatsje in de geschiedenis zochten zijn allang van het toneel verdwenen. Politiek, monetair en economisch een, de enige oplossing. In euro verband hebben zullen de clowns, zoals Berlusconi en Wilders, geen poot aan de grond krijgen. Maak het niet moeilijker dan het is.

    Frank Schaeffers

    frankschaeffers

    15 november 2011 at 12:26

  5. Marcel Visser

    15 november 2011 at 13:18

  6. In dit stuk wordt er weer uitgegaan van een groot misverstand, namelijk dat het Europees Parlement de Europeanen zou vertegenwoordigen en legitimiteit zou bezitten. In 1999 was de opkomst voor het EP in Nederland 29,9 %, in 2004 39,3 % en in 2009 36,8 %. Daarmee doet Europa het alleen beter dan de waterschappen die inmiddels worden afgeschaft. In de rest van Europa is het niet veel beter.
    Om die reden is het beter als het Europees Parlement net als voor 1979 weer samengesteld wordt uit nationale parlementariërs. Deze hebben een directe band met de nationale politieke gemeenschap en de opkomst is er ook fatsoenlijk, 75 % bij de laatste verkiezingen. Europa kan dan ingebed worden in de nationale politieke cultuur. Europa is dan gewoon het tweede bord waarop door parlementariërs geschaakt kan worden.
    De crisis zou ook een ander verloop kunnen hebben gehad, indien na 1979 het EP op die manier was samengesteld. Het EP had dan een noodregering kunnen instellen met een sterke verankering in de lidstaten. De parlementariërs op Europees niveau spelen dan immers ook op nationaal niveau mee. De totale organisatiekracht van de Europese politiek zou dus veel groter zijn geweest en het vermogen de crisis op te lossen ook.
    De besluiten om meer macht in Europa neer te leggen kunnen dus genomen worden, maar alleen als de nationale parlementen hierop veel meer invloed krijgen. Anders is het volstrekt uitgesloten dat het gebeurt. Als u wil dat er meer aandacht komt voor een oplossing van het probleem zou u wat meer aandacht moeten gaan besteden aan de politieke kant van de zaak. Daaraan ontbreekt het zoals gebruikelijk bij economen volkomen in uw betoog. Het is puur bestuur! Dat is onvoldoende in een democratische politieke omgeving. Er moet controle kunnen worden uitgeoefend op de uitvoerende macht door een parlement dat kan rekenen op voldoende electorale legitimiteit.

    Bob Bouw

    15 november 2011 at 16:07

  7. Optie C.
    Professor Hankel (in 2005) en professor Booth (in 2011) stelden al voor om de EMU om te vormen in iets wat lijkt op de ‘hard ECU’ die John Major in 1990 en 1992 al voorstelde als Brits alternatief voor de huidige ‘single currency’ in de Eurozone. In hun voorstellen wordt geen keuze gemaakt tussen de nationale munten en de Euro, maar bestaan ze parallel naast elkaar in concurentie met elkaar. Een beetje zoals Hayek het gewild had. Waarom is dit geen oplossing? Dat zou betekenen dat NL de gulden terugkrijgt, maar dat de Eurozone niet wordt opgesplitst, omdat de Euro gewoon blijft bestaan. De Eurozone krijgt zo weer nationale correctiemechanismen en er komen nooduitgangen die een gecontroleerde default mogelijk maken. Er is dan namelijk al een nationale munt in omloop, wat scheelt in bankruns.

    Booth: http://conservativehome.blogs.com/platform/2011/11/philipboothparallelcurrenciessolutioneurozonecrisis.html

    Hankel: http://www.larouchepub.com/other/interviews/2005/3232_hankel.html

    Heb het in een eigen artikel optie C genoemd, naast de opsplits-opties A+B die inderdaad niet gaan werken, voornamelijk vanwege de Franse positie: http://www.dagelijksestandaard.nl/2011/11/nadenken-over-de-neuro-gulden-en-ermiii-is-ongevaarlijk

    Ben benieuwd hoe u over die optie denkt.

    tipo

    15 november 2011 at 19:41

  8. Ik heb de studie vandaag gekocht (bizarre oldschool sigaar uit eigen doos overigens dat ik als burger belasting betaal om het CPB de studie te laten schrijven en dan in de winkel nog eens bijna 19 euro moet neerleggen om kennis te kunnen nemen van ons collectief nationaal intellectueel eigendom; maar dit terzijde).

    Qua overzicht en schrijfstijl is het prima geschreven. Wat dat betreft alle hulde aan de auteurs.

    Wat ontbreekt bij de totstandkoming van euro is het werk en de visie van Bernard Connolly. Daarmee is de diepgang rond de no-bail out clausule en de botsing van politieke culturen (duitsland, frankrijk) gering. Ook komt de legitimiteitsvraag rond de euro hiermee niet voldoende naar voren. Dat is juist zo jammer omdat de onderliggende vraag (moet Europa transferunie zijn, ja of nee) in feite door Frankrijk destijds met ja beantwoord was en door Duitsers met nee.

    Wat ik ook mis is een meer uitgebreide analyse van context eind jaren negentig. Er was een roze wolk gevoel over new-economy, centrale banken die rente laag hielden en een gevoel van langdurende economische maakbaarheid/groei. Daarin zijn zowel overheden als banken gaan doen alsof er geen tegenpartijrisico meer zou bestaan. Zie renteniveaus eurolanden na de euro. Tot we wakker werden bij Lehman.

    De draai naar bankentoezicht als belangrijke oplossing lijkt me niet per definitie de juiste. Of er centraal of decentraal toezicht is doet misschien niet zo terzake. Veel belangrijker is of de expliciete of impliciete incentives in die toezichtregelgeving (op eu-niveau vastgelegd) de juiste waren. Juist ook daarin zat bijvoorbeeld een regel dat alle overheidsschuld als risicoloos kon worden beschouwd.

    De verantwoording en rekensommen rond de baten van EMU en euro vond ik aan de magere kant. Veel verwijzingen en weinig eigen rekenwerk. En een manco vond ik het ontbreken van geopolitieke analyse naar het vervolg. De mate waarin de IMF-route een oplossing zou kunnen zijn of worden en wat daar aan overwegingen zou spelen.

    Al met al wel een goed descriptief verhaal, maar zwakker in de doorgronding en analyse van internationaal en geopolitiek krachtenspel.

    JohandeWitt (@deWittJohan)

    15 november 2011 at 19:51

  9. De gulden kan ook naast de Euro bestaan. Prof Friedrich Hayek heeft dat al in 1976 voorgesteld en na hem nog enkele belangwekkende professoren. Er zitten een aantal cruciale voordelen aan.
    zie: http://www.artikel7.nu/?p=74153

    tipo

    16 november 2011 at 15:18

  10. Ik ben een ex-boswachter en woon al 12 jaar in Spanje. Dagelijks schrijf ik een luchtig stukje over ons leven in Spanje. Omdat ik veel Spanjaarden ken zie ik dat er een aantal dingen structureel fout zitten. En toen ik nog langer nadacht begreep ik absoluut niet waarom er Nederlanders zijn die van de Euro af willen. Toen ik een paar dagen geleden bij wordpress keek kwam ik dit blog hoog in de top 100 van Nederland tegen. Dit blog is absoluut niet het niveau waar ik voor schrijf. Ik zou het ook niet kunnen. Zou iemand bereid zijn om mijn stukje eens te beoordelen? Zitten er grote denkfouten in? http://woneninspanje.wordpress.com/2011/11/15/de-zuidelijke-landen-moeten-uit-de-euro/
    Ps, ik vind het wel brutaal om te vragen maar waar anders zou het kunnen?

    Edwin en Cokky

    16 november 2011 at 19:15


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: