Politieke Economie – Bas Jacobs

Onevenwichtigheden in Eurogebied: waarom het schuld- en boeteverhaal niet klopt

with 11 comments

In een aantal blogs — waaronder de vorige — heb ik een aantal malen aangenomen dat het Eurogebied de facto als een gesloten economie kan worden beschouwd. Dat is natuurlijk niet zo. Eurolanden handelen ook met de rest van de wereld. Je kunt je dan afvragen of het verhaal nog waar is dat de Noord-Europese exportoverschotten de Zuid-Europese schulden zijn. Het antwoord daarop is nog steeds: ja.

De handel van het Eurogebied met de rest van de wereld is in de afgelopen jaren niet toegenomen; de exporten van het Eurogebied naar de rest van de wereld zijn vrijwel even groot als de importen. De lopende rekening van het Eurogebied is grosso modo in evenwicht. Zie deze grafiek, waarin het exportsaldo van het Eurogebied al sinds 1991 tussen plus en min 1 procent van het Europese bbp schommelt:

Deze en de volgende grafiek laten ook mooi zien hoe de Europese onevenwichtigheden zijn ontstaan: de exportoverschotlanden waren Duitsland en Nederland, terwijl de exporttekortlanden de bekende ‘probleemlanden’ zijn geweest. De exportoverschotten van Nederland en Duitsland schommelden de laatste jaren tussen de 5 en 10 procent van het bbp, terwijl sommige probleemlanden exporttekorten van meer dan 10 procent hadden:

De conclusie is dat de onevenwichtigheden binnen het Eurogebied volledig van Europese makelij zijn. Het Noord-Europese exportsucces is het Zuid-Europese schuldenprobleem geworden. Het is dus — nogmaals — een onjuist verhaal dat Zuid-Europa de boel heeft laten ontsporen en ons met de gebakken peren confronteert. Wij hebben in de afgelopen jaren via een ongekende exportboom geprofiteerd van de Zuid-Europeanen, mede dankzij hun sterk verslechterende concurrentiepositie. Equivalent geformuleerd: de Zuid-Europeanen konden boven hun stand blijven leven, mede dankzij de kredieten van Noord-Europa.

Het schuld en boeteverhaal is natuurlijk te mooi voor worden voor electoraal gewin van onze politici, maar het klopt gewoon niet. Ja, Zuid Europa heeft schulden gemaakt, en ja, Noord-Europa heeft daar heel veel geld aan verdiend. Noord-Europa is de pot die de ketel verwijt zwart te zien.

Written by basjacobs

19 oktober 2011 bij 00:18

Geplaatst in Uncategorized

11 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Zo is het en niet anders! 10 punten voor jezelf Bas. En nu maar afwachten hoevelen dit gaan of willen snappen?

    Koen

    19 oktober 2011 at 01:42

    • Tja, dit lijkt een logisch verhaal als je het zo leest:
      1.De handel van het Eurogebied met de rest van de wereld is in de afgelopen jaren niet toegenomen; de exporten van het Eurogebied naar de rest van de wereld zijn vrijwel even groot als de importen.
      2.De conclusie is dat de onevenwichtigheden binnen het Eurogebied volledig van Europese makelij zijn. Het Noord-Europese exportsucces is het Zuid-Europese schuldenprobleem geworden. Het is dus — nogmaals — een onjuist verhaal dat Zuid-Europa de boel heeft laten ontsporen en ons met de gebakken peren confronteert.

      Dit is wat ik noem een statistische conclusie, aantrekkelijk door zijn schijnbare logica. Probleem hierbij is dat bij dit soort redenering de -complexe- werkelijkheid wel heel erg vereenvoudigd wordt. Waarom gaan zowel NL als Griekenland (te) veel overheidsschulden aan? Waarom gaat dat (nog) wel goed voor NL en niet meer goed voor GR? Waarom volgt NL (zo goed als) de Maastricht criteria en GR al lang niet meer? (evenals FR en zelfs Dtsl). Welke kansrijke sectoren zijn er/ worden er ontwikkeld in GR en hoe doet NL het in vergelijking? Kortom, de werkelijkheid van beide landen is te veel verschillend voor zo’n simpele verklaring c.q. conclusie.

      • Het is inderdaad een vereenvoudigde voorstelling van zaken maar als je de moeite neemt om de andere stukken van Jacobs te lezen, wordt het antwoord ook gegeven.
        1 probleem is dat bij de invoering van de Euro, de benodigde check and balances wegvielen, die voorheen op de kapitaalmarkt aanwezig waren. Monetaire correcties vonden niet meer plaats op basis van concurrentiepositie en kapitaalkracht. Dat had de EU verzuimd bij de invoering van de Euro.

        Nederland heeft geen teveel aan overheidsschulden opgebouwd in de periode voor 2008. Daar schuilt juist de hefboom. Onze sterke financiering is namelijk de schuld van de zwakkere landen. Hierdoor kon Nederland langere tijd haar begroting in de hand houden en overschotten aanwenden om het financieringstekort aan te zuiveren.[Zalm afspraak uit paars]

        Dat de EU compleet verstrengelt is, lijkt mij redelijk evident als je de handelsbalansen van de Europese landen naloopt. Dat bepaalt ook dat krimp op de handelsbalans door bezuinigingen van noord-europese landen, het tekort bij de zuiderburen zal vergroten.

        Wat Griekenland maar ook Europa kan worden verweten is dat men te lang de signalen heeft genegeerd die er toch echt waren. Maar bij het ontbreken bij de juiste controle middelen en een markt die de vrije hand, trek je de emmer met financiële ellende vanzelf over je heen. De markt doet namelijk waar zij goed in is en heeft een korte termijn agenda. met alle risico’s en gevolgen van dien.

        Herstructurering van de zuid europese economieën is zonder meer aan de orde. De arbeidsproductiviteit van landen als Griekenland ligt schrikbarend laag.[bbp of bnp als % bevolking] Maar dat lukt alleen maar als de noord-europese landen hun voet van de bezuinigingsrem afhalen. Anders stort zuid-europa alsnog compleet in en trekken zij de noord-europese landen mee in hun val. Tenslotte zitten we compleet aan elkaar vast. Via overheidsteun, investeringen door banken en pensioenfondsen en ook het bedrijfsleven zal niet graag een totale vraaguitval willen meemaken. Uiteindelijk betaalt de burger de prijs van die domino in instorten besteedbaar inkomen, werkeloosheid, vermindering pensioenen, etc

        Hans

        21 oktober 2011 at 19:20

  2. Noord-Europa en Zuid-Europa bestaan niet !

    Wat wel bestaan zijn pensioenfondsen, gemeenten, provincies die de plicht hebben te goedertrouw ingelegd geld naar eer en geweten te beheren.
    Wat ook bestaat is de wet.
    Er is zoveel schade aan de samenleving aangericht maar het woordje ‘gevangenisstraf’ is niet gevallen, wel ‘redding’.

    Belastingrecht is zo gedefinieerd dat bij het verschuldigd blijven van betaling u uw pensioen, salaris, inboedel, onroerend goed verliezen kunt.

    Dit valt niet te rijmen met icesave, Ceteco, 100 miljoen aan spaargeld van Noord-Holland en Friesland,investering van gemeente Brielle in Dexia bank. En ontwikkelingsprojecten in het buitenland door diverse andere instanties.
    U kunt dus uit uw huis worden gezet, omdat u niet in voldoende mate de spaarrekeningen van diverse overheden kunt aanzuiveren. Kortom U bent er voor de overheid en niet andersom.

    We zouden het hier dus niet over een economische crisis moeten hebben, maar over een crisis in de handhaving van de wet. Misbruik van de wet door de overheid.

    sirik

    20 oktober 2011 at 20:21

  3. Ik ben het eens met Jan Willem van Gent. Het hier geschetste beeld is een statistische conclusie. Op basis hiervan zou ik concluderen dat er moet worden afgeschreven op Zuid-Europese schulden. Dat is zo klaar als een klontje. Als er afgeschreven wordt op schulden dan zal er ook iets gecreëerd moeten worden dat voorkomt dat landen niet hervormen. Noord-Europa heeft door zijn exportboom misschien geprofiteerd van het gebrek aan hervormingen in Zuid-Europa, maar er is volgens mij ook nog altijd zoiets als een eigen politieke verantwoordelijkheid om jezelf niet een oor aan te laten naaien. Deze landen zijn niet zielig ofzo en prima in staat evenwichtige analyses te maken van de problemen waarmee ze kampen. Ze zijn immers ook in staat bestuursleden van de ECB te leveren.
    Dat er nu een torenhoge (jeugd)werkloosheid in landen als Spanje, Italië en Griekenland is hebben ze toch in grote mate aan zichzelf te danken. Het vertrouwen in de politiek in deze landen bestaat niet meer. Ik zie het huidige probleem dan ook niet als een gebrek aan economisch kapitaal, maar aan politiek kapitaal en wel in de hier zojuist genoemde landen. Dit probleem bestaat in Nederland veel minder. Politici in zuidelijke landen zullen over hun eigen schaduw heen moeten springen, omdat hun voorgangers geen hervormingen wilden doorvoeren. In Spanje en Griekenland gebeurt dat al, in Frankrijk en Italië voorlopig nog niet. In het voorbeeld van landen als Spanje en Griekenland, waar een herbevestiging van het politieke gezag plaatsvindt, moet de oplossing van de crisis gezocht worden. Dan heeft het voor noordelijke landen ook zin de portemonnee te trekken voor een Europese oplossing.

    Bob Bouw

    22 oktober 2011 at 11:59

  4. Noord-Europa is bezig om zichzelf in de voet te schieten. De opgelegde bezuinigingen aan de periferie-landen in de EU zullen de nederlandse export midscheeps raken. Onze export naar andere eurolanden is veruit het grootst in verhouding tot de rest van de wereld. De weggevallen export naar Griekenland werd nog ruimschoots gecompenseerd door de aantrekkende export naar China (wordt ook minder trouwens). Voor de export naar Spanje Italie enz is echter geen substituut. Het verschil is nu al zichtbaar bij de winstontwikkeling van de Nederlandse bedrijven tov van de amerikaanse die in het afgelopen kwartaal wel winstgroei hebben laten zien en de nederlandse niet of nauwelijks.

    Fons

    23 oktober 2011 at 11:02

  5. @Fons : dit is een interessante redenering, te vergelijken met een bedrijf dat zijn omzet alleen nog op peil weet te houden met zijn eigen klanten financiering aan te bieden. Ik meen me te herinneren dat dat Daf destijd de kop heeft gekost. In feite is het vrij simpel: we (Noord en Zuid-Europa, de VS) hebben decennialang op te grote voet geleefd, en nu is het payback time. Nu bezuinigen is niet ‘jezelf in de voet schieten’ , maar de ellende nemen voor het straks nog erger wordt. Want wie garandeert dat als we het nu niet doen, het afbouwen van die (veel hogere) schulden straks makkelijker is ? Er is toch helemaal geen uitzicht op hervorming van de Griekse, Spaanse en Italiaanse economie ? Nederlandse exporteurs weten wel andere markten aan te boren, daar zijn ze altijd sterk in geweest. Totnutoe is er vooral a fonds perdue geld verstrekt aan Griekenland, waarmee ambtenarensalarissen betaald zijn en in inefficiente staatsbedrijven in leven gehouden. Het lijkt me niet dat we die stroom kunnen bestendigen, en dat het stoppen ervan “jezelf in de voet schieten zou zijn”.

    Peter

    24 oktober 2011 at 11:22

    • @peter: In het pre-eurotijdperk konden de zuidelijke eurolanden door devaluatie van hun munt hun export goedkoper maken. Ze accepteerden dan een een wat hogere binnenlandse inflatie. Niet voor niets kreeg je een heel pak bankpapier in je portemonnee als je bijvoorbeeld naar Italie op vakantie ging. Door de euro kan dit dus niet meer en zal er natuurlijk flink moeten worden gesaneerd, maar je hebt bezuinigingen en bezuinigingen. Wat wordt er in de periferie nu gedaan om de structuur van de economie te hervormen? Niets. De Griekse overheid bijvoorbeeld kan alleen maar lastenverzwaringen doorvoeren en minder uitgeven. De toch al relatief kleine particuliere sector moet deze extra lasten opbrengen, maar kan dit eigenlijk helemaal niet. De overheid in Griekenland wordt echter niet kleiner, met als bij-effect dat dat de Griekse bevolking geen enkel perspectief meer heeft in de toekomst (depressie). Wil je de griekse, spaanse, Italiaanse, portugese en ook de franse (zit er aan te komen) problemen structureel aanpakken, dan zal de particuliere sector in de periferie landen een kans moeten krijgen. Een bedrijf in Griekenland starten bijvoorbeeld heeft nu meer iets van een houdini-act. Wat voorts speelt is dat in de zuidelijke landen de overheid traditioneel meer invloed op de economie heeft dan in het noorden van Europa. Het ziet er echter naar uit dat om maar op de korte termijn resultaat te boeken de verkeerde maatregelen worden genomen in de periferie ipv de particuliere sector tot bloei te laten komen. Over de periferie nog dit. De overheden in zuid europa mogen dan wel (te) veel schulden hebben, de particuliere sector staat er in die landen qua schuld veel beter voor. De hypotheekschuld in bijvoorbeeld Italie is maar 15% van het BBP in dat land. Nu terug naar ons land. Met onze solide overheidsfinancien. Dat is natuurlijk mooi. Maar als je wat verder kijkt zie je daar een particuliere schuldenberg van 600 miljard!!!. Door de enorme bezuigingen in de periferie zal hoe dan ook onze export naar zuid europa teruglopen (ik wil de politici dan nog wel eens horen over het profijt dat wij van de euro hebben). Dit zal leiden tot ontslagen en een hoge(re) werkeloosheid. De toch al kwetsbare en zwaar overgefinancierde huizenmarkt riskeert om over de rand van de afgrond te gaan. Het kabinet zal moeten bijspringen bij de NHG (maar voor 0,5% gedekt). Rutte wil natuurlijk vasthouden aan zijn 18 miljard bezuinigingen liefst nog 5 miljard erbij natuurlijk. Dit kan echt desastreus uitpakken in een balansrecessie wat deze crisis feitelijk is.

      Overheidsschulden zijn misschien niet leuk, een particuliere schuldenberg is echter veel en veel gevaarlijker. Overheden kunnen immers altijd aan hun verplichtingen voldoen door het bijdrukken van geld, particulieren niet.

      De paniek om de staatsschulden in de VS en Japan is dan ook zwaar overdreven. Deze landen lenen immers in hun eigen munt en kunnen simpelweg geld bijdrukken om aan hun verplichtingen te voldoen. De veel gehoorde kritiek is dat dit tot inflatie leidt. Dit hoeft echter niet het geval te zijn. Het is immers een asset-swap van een staatsobligatie naar cash. Kijk ook maar eens op http://pragcap.com/ en op http://www.money-for-nothing.nl/

      Fons

      24 oktober 2011 at 18:29

  6. Volgens mij zijn we het op een paar punten wel eens. Echter het probleemloos bijdrukken van geld, daar heb ik serieuze twijfels over. Het is maar de vraag of dat op termijn houdbaar blijft. Wellicht kan je dat een tijdje doen, mits de tijd die je gewonnen hebt gebruikt wordt om de structurele problemen op te lossen. Ook het toedekken van structurele problemen met devaluaties is aan beperkingen onderhevig. Zelfs als Griekenland teruggaat naar de Drachme , moet er hervormd worden, anders is het alsnog een zinloze maatregel die ook niet gaat werken. De bureaucratie daar moet aangepakt worden, alle beschermde beroepen, dat zijn er meen ik zo’n 150, moeten vrijgegeven worden, er moet een kadaster komen, er moeten flink wat ambtenaren worden ontslagen. verder moeten ze nu eindelijk eens echt belasting gaan innen, werk maken van die privatiseringen en dat eeuwige clientelisme serieus moeten aanpakken. Zonder dat, zal geen enkele monetaire maatregel effect sorteren. Overigens ben ik met je eens dat gezien de particuliere schuldenberg in Nederland, die borstklopperij over onze solide positie geheel misplaatst is.

    Peter

    1 november 2011 at 14:32

  7. […] zo en dit betekent dat de onevenwichtigheden in de eurozone van Europese origine zijn, zie ook deze eerdere blog. In de figuur met de saldi op de lopende rekening valt duidelijk af te lezen dat de GIIPS-landen […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: