Politieke Economie – Bas Jacobs

Teldersstichting (VVD) snapt niet veel van vlaktaks

with 3 comments

Vanochtend in De Volkskrant staat weer eens een onzinnig stuk over de vlaktaks. Het komt van Mark van de Velde, medewerker van de Teldersstichting. Dit is het wetenschappelijke bureau van de VVD. Hij voert een aantal economische ondeugdelijke argumenten aan voor de vlaktaks. Hieronder haal ik me zelf aan uit het essay dat ik vorig jaar schreef voor de heroverwegingscommissie voor de belastingen.

1. Simpeler?

Bij iedere volledig niet-lineaire tariefstructuur (met een oneindig aantal tariefschijven) kan in één tabel bij ieder niveau van het belastbare inkomen overzichtelijk worden weergeven hoe hoog de totale belasting, de gemiddelde belastingdruk, en de marginale belastingdruk is. Het argument dat huishoudens met een vlaktaks beter zouden weten hoe hoog hun effectieve gemiddelde en marginale belastingtarieven zouden zijn, is een drogreden. De complexiteit in de belastingheffing ontstaat bij de vaststelling van het belastbaar inkomen vanwege de aftrekposten, belastingkortingen, toeslagen, uitzonderingsregelingen en toepassing van fiscale wetten en regels. Als het belastbaar inkomen eenmaal bekend is, kan daar ieder gewenst niet-lineair tarief over geheven worden. Een vlaktaks verandert helemaal niets aan de eenvoud van het belastingsysteem, zolang de vaststelling van de belastinggrondslag niet eenvoudiger wordt. Het is uitstekend om te snijden in aftrekposten en de belastingheffing te vereenvoudigen. Maar dat staat los van de tariefstructuur. Het CPB heeft laten zien dat de tamelijk omvangrijke wildgroei aan nieuwe belastingkortingen en aftrekposten tussen 2001 en 2011 weinig effect heeft gehad op de verdeling van de effectieve marginale belastingdruk. Uitruilen van schrappen van aftrekposten en heffingskortingen bij tariefsverlagingen zijn daarom goed verdedigbaar. Echter, de meeste voorstellen voor een vlak tarief in Box-1 houden vele aftrekposten, heffingskortingen en inkomensafhankelijke regelingen in stand. Er is dan geen sprake van een echte vlaktaks waarbij de effectieve marginale druk constant is voor alle belastingplichtigen. Juist die effectieve marginale druk bepaalt de economische betekenis van een vlaktaks. Als mensen niet weten hoe hoog hun marginale druk is, weten ze ook niet wat ze over houden als ze meer werken. De veronderstelde economische voordelen van een vlaktaks zullen alleen optreden indien de marginale effectieve druk constant is en niet als het tarief in Box-1 constant is terwijl allerlei inkomensafhankelijke regelingen blijven voortbestaan.

2. Geen verstoring verdeling binnen huishouden?

Oplopende marginale tarieven geven prikkels om de arbeidstijd zo gelijk mogelijk te verdelen tussen partners in een huishouden. Deze verstoring zou impliceren dat mannen inefficiënt veel huishoudelijk werk terwijl vrouwen inefficiënt weinig huishoudwerk doen, aangezien mannen in het algemeen meer verdienen dan vrouwen en daardoor in de hogere belastingschijven vallen. Dit argument is tamelijk bizar want het veronderstelt kennelijk dat mannen maatschappelijk inefficiënt veel huishoudproductie doen en vrouwen inefficiënt weinig. Het is denkbaar dat om andere (emancipatie‑)redenen enige correctie in de scheve verdeling van huishoudtaken tussen mannen en vrouwen gewenst kan zijn. Maar zelfs als een progressieve tariefstructuur inefficiënties in de verdeling huishoudtaken zou veroorzaken, dan nog is dit welvaartsoptimaal. De overheid verstoort het arbeidsaanbod via de belastingheffing. Vrouwen hebben een (veel!) hogere arbeidsaanbodelasticiteit dan mannen. Zij bieden daarom bij een vlak tarief veel minder arbeid aan dan mannen. Het ramseyprincipe dicteert dat belastingen op elastische grondslagen lager zouden moeten zijn. De marginale belastingtarieven zouden dus lager voor vrouwen moeten zijn dan voor mannen. Zolang seksediscriminatie in de belastingstructuur niet mogelijk is, zal de overheid een verstoring in de verdeling van huishoudtaken willen introduceren via een oplopende tariefstructuur zolang mannen de meest verdienende partner zijn. Op die manier kan de verstoring van het arbeidsaanbod van vrouwen binnen de beperken blijven.

3. Efficiënter?

Een vlaktaks is – in tegenstelling tot wat maar al te vaak wordt gesuggereerd – economisch schadelijk. Een vlaktaks vermindert het arbeidsaanbod of de arbeidsparticipatie zolang de inkomensverhoudingen hetzelfde blijven. De reden is dat een vlaktaks een economisch inferieur herverdelingsinstrument is. Om dezelfde herverdeling tot stand te brengen moeten met een vlaktaks gemiddeld veel hogere marginale tarieven worden gebruikt. De belastingdruk voor de laagste inkomens kan veel minder gericht worden verlaagd; daar profiteren onder een vlaktaks immers ook de midden- en hoge inkomens van. De afruil tussen doelmatigheid en rechtvaardigheid verslechtert. Jacobs et al. (2006) laten zien dat vervanging van de huidige tarieven in Box-1 door een vlak tarief altijd leidt tot minder werkgelegenheid en arbeidsparticipatie zolang de inkomensverschillen ruwweg constant moeten blijven. Bij iedere herverdelingsdoelstelling zal een niet-linear belastingstelsel daarom substantieel minder schade aan de economie toebrengen dan een lineair belastingstelsel. De vlaktaks moet daarom ten principale – ongeacht politieke voorkeuren ten aanzien van herverdeling – op economische gronden worden verworpen.

Binnenkort publiceer ik met een aantal collega’s een studie naar de optimale tariefstructuur in het Nederlandse belastingstelsel. En ik kan een conclusie alvast verklappen: de economisch optimale tariefstructuur is nooit vlak, ongeacht politieke voorkeuren voor herverdeling.

Zie ook de volgende links:

Jacobs, Bas (2010), “Een Economische Analyse van een Optimaal Belastingstelsel voor Nederland“, Essay Studiecommissie Belastingstelsel, Den Haag: Ministerie van Financiën.

Jacobs, Bas, Ruud A. de Mooij, and Cees Folmer (2006), “Vlaktaks en Arbeidsparticipatie“, in: Arie P. Ros and Flip de Kam (eds) (2006). De Vlaktaks: Naar een Inkomstenbelasting met een Uniform Tarief?, Den Haag: Wim Drees Stichting voor Openbare Financiën.

Written by basjacobs

25 januari 2011 bij 09:54

Geplaatst in Uncategorized

3 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Erg interessant stuk. Leuk dat u ook na de verkiezingen door gaat met bloggen!

    Wouter Leenders

    26 januari 2011 at 17:14

  2. Ik las de blog nog eens en wilde het essay lezen, maar volgens mij linkt u naar het verkeerde bestand. Nu linkt u naar een brief van de staatssecretaris van financiën De Jager en minister Bos.

    Wouter Leenders

    31 januari 2011 at 16:58

    • Dank voor de informatie.

      Ik zal het aanpassen.

      Met vriendelijke groet,

      Bas Jacobs

      basjacobs

      31 januari 2011 at 17:23


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: