Politieke Economie – Bas Jacobs

Economische prestaties regering Rutte slechter dan verkiezingsprogramma’s PvdA, GroenLinks en D66

with 2 comments

Ik ben nog steeds verbijsterd door het regeerakkoord dat Rutte in de steigers heeft gezet.

Ik realiseerde me – na een reactie van een lezer op mijn vorige blog – dat Paars+ door Rutte op 20 juli van dit jaar werd afgeserveerd. Waarom? Er zouden geen 18 mld aan bezuinigingen komen en de lasten zouden worden verzwaard (bijvoorbeeld met  ingrepen bij de hypotheekrenteaftrek en de kilometerheffing). Beiden waren onacceptabel voor de VVD. Paars+ was daarmee volgens Rutte ‘definitief’ van de baan. Wat doet regering Rutte? Een kleine 12 mrd bezuinigen (exclusief 4 mld hogere zorguitgaven door kleinere eigen bijdragen) en de lasten met bijna 2 mld verhogen (exclusief 4 mld aan stijging van de zorgpremies, die door het CPB kennelijk niet worden gezien als een lastenverzwaring, maar dat terzijde).

Rutte heeft het PvdA-verkiezingsprogramma ‘de langste zelfmoordbrief uit de geschiedenis’ genoemd. Ook ik vond het PvdA-programma niet veel soeps: vaag en ambitieloos. Maar is deze regering nu zoveel beter? Om die vraag te beantwoorden heb ik een grafiekje gemaakt met een vergelijking van de begrotingsprestaties van regering Rutte en de linkse verkiezingsprogramma’s.

Regering Rutte wil 11¾ mld bezuinigen. Dat is ietsje meer dan de PvdA (10½ mld), maar minder dan D66 (13½ mld). Het is wel substantieel meer dan Groenlinks (6½ mld) en de SP (6 mld). GroenLinks leider Halsema wilde overigens wel praten over die 18 mld, maar dan had het taboe op de lastenverzwaring wel van tafel gemoeten. Regering Rutte verhoogt nu de microlasten met 1¾ mld. Dat is meer dan de PvdA (½ mld) en D66 (1¼ mld) en ongeveer evenveel als Groenlinks (2 mld). Alleen de SP wil substantieel de microlasten verzwaren met 3¾ mld.

Het resultaat is dat regering Rutte het begrotingstekort in 2015 met 15 mld ongeveer evenveel terugdringt als D66 en meer dan PvdA, GroenLinks en SP die rond de 10-11 mld zitten. Dit betekent overigens niet dat de overheidsfinanciën bij regering Rutte in betere handen zijn dan bij de progressieve partijen.

Het begrotingstekort in 2015 is slechts een momentopname. Voor de gezondheid van de overheidsfinanciën moet niet alleen worden gekeken naar 2015 maar ook naar alle jaren die daarna komen. Aangezien in de toekomst door de vergrijzing veel meer wordt uitgegeven dan aan belastingen binnenkomt, zijn de overheidsfinanciën`niet houdbaar. Zonder ingrijpen gaat de staatsschuld exploderen. Het zogenaamde houdbaarheidstekort geeft het bedrag dat jaarlijks extra nodig is om alle uitgaven nu en in de toekomst te kunnen blijven betalen zonder de belastingen te hoeven verhogen. Het houdbaarheidstekort is daarom geen momentopname maar houdt rekening met alle jaren die na 2015 komen. Het CPB becijferde dat het houdbaarheidstekort zo’n 29 mld op jaarbasis is. (Dat getal is naar mijn mening nog rijkelijk optimistisch, zie ook een eerdere bijdrage met Lans Bovenberg, maar dat terzijde.)

Een politieke partij die hervormingen doet, bijvoorbeeld in de arbeidsmarkt, de pensioenen, de gezondheidszorg, het onderwijs of de woningmarkt kan structureel de houdbaarheid van de overheidsfinanciën verbeteren. Doordat de economie beter gaat draaien krijgt de overheid ook na 2015 meer belastingontvangsten. Ook kunnen structurele hervormingen ertoe leiden dat de overheid na 2015 minder uitgaven hoeft te doen. Het houdbaarheidstekort is daarom de beste indicator voor de gezondheid van de overheidsfinanciën.

Wat zien we? De overheidsfinanciën zijn bij regering Rutte veel slechter af dan bij D66, PvdA, en GroenLinks. De houdbaarheid verbetert onder Rutte met 20 mld, dat is heel veel lager dan bij D66 (37 mld), GroenLinks (35 mld) en zelfs veel lager dan bij de PvdA (31) mld.

20 mld is bovendien (lang) niet genoeg om de overheidsfinanciën op lange termijn houdbaar te maken. De zogenaamde sanering van de overheidsfinanciën van regering Rutte lijkt nog het meest op die van de SP die maar 16 mld aan houdbaarheidswinst boekt. Er worden dus nog steeds ongedekte rekeningen doorgeschoven.

Ook de structurele werkgelegenheidseffecten van regering Rutte zijn niet best als we die vergelijken met de PvdA, D66 en GroenLinks:

De structurele werkgelegenheidsgroei is een belangrijke indicator of het gevoerde regeringsbeleid daadwerkelijk zorgt voor meer werk op lange termijn en daarmee de nationale koek vergroot. Regering Rutte boekt een schrale 1 procent stijging van de werkgelegenheid. Dat komt voornamelijk omdat de inkomensverschillen tussen uitkering en werk gaan toenemen door een lager zg. minimumreferentieloon waarop de uitkeringen zijn gebaseerd, de beperking van de zorgtoeslag en de uitkeringsverlaging bij de wajong.

Natuurlijk kun je altijd door grotere inkomensverschillen de werkgelegenheid vergroten; de prikkels om te werken nemen immers toe. Wie betaalt de prijs van dit beleid? De mensen die geen werk hebben. Maar door hervormingen in de arbeidsmarkt hoeft de ongelijkheid niet toe te nemen om toch werkgelegenheidswinst te boeken, zoals de meeste progressieve partijen – op de SP na – laten zien.

De werkgelegenheidsstijging van 1 procent is veel lager dan bij de PvdA (2½%), D66 (3¾%) en GroenLinks (4½%). Regering Rutte staat ook hier weer dichter bij de SP – die de structurele werkgelegenheid overigens laat krimpen met 1 procent – dan bij de andere progressieve partijen die de werkgelegenheid fors meer laten toenemen dan regering Rutte.

Ieder ander kabinet – middenkabinet, Paars+, vijfpartijen – had volgens mij een betere sociaal-economische prestatie kunnen neerzetten dan regering Rutte nu doet. Wat is de oorzaak van de slechte economische cijfers? Regering Rutte hervormt vrijwel niets op sociaal-economisch gebied.

Ze komt met een AOW-voorstel dat nog slapper is dan dat van de sociale partners en van regering Balkenende-IV. Pas in 2020 – over meer dan twee kabinetten – gaat de AOW-leeftijd naar 66. Daarna is alles onduidelijk. Terecht heeft het CPB niets aan houdbaarheidsverbetering in de boeken geschreven voor deze maatregel. De VVD en CDA vielen de PvdA overigens hard aan toen de PvdA de verhoging van de AOW-leeftijd niet in 2015 – zoals in de doorrekening van het CPB – maar pas in 2020 wilde laten ingaan, precies hetzelfde tijdstip dat regering Rutte de AOW-leeftijd naar 66 brengt.

De hervorming van WSW/Wajong is wel wenselijk. Door de gemeenten financieel verantwoordelijk te maken voor de Bijstand, schoven ze veel moeilijke gevallen naar de WAjong. Dat wordt nu voorkomen. Wel kun je een (politieke) discussie voeren of de uitkeringen daarbij verlaagd moeten worden. Natuurlijk staan er ook andere dingen in het regeerakkoord die economisch verstandig zijn. De invoering van een sociaal leenstelsel bij de master is bijvoorbeeld goed, zie ook mijn eerdere blog. De invoering van prestatiebeloning in het onderwijs is een vernieuwing die de moeite van het proberen waard is. Daarnaast wordt het mes gezet in allerlei onzinnige innovatiesubsidies. Allemaal prima, maar het is kruimelwerk in het grotere geheel van de overheidsbegroting.

De belangrijkste verbetering van de houdbaarheid in de overheidsfinanciën komt doordat het begrotingstekort in 2015 wordt gereduceerd, niet omdat er wezenlijk wordt hervormd. Maar die tekortreductie is boterzacht. Het CPB waarschuwt bij de doorrekening van het regeerakkoord in omstandige bewoordingen dat van de bezuinigingen op het ambtenarenapparaat weinig mag worden verwacht. Daarnaast hoopt de regering 1 mld te bezuinigen op de EU, wat nog moet gaan blijken. De subsidies voor de pensioenopbouw worden beperkt door mensen minder ruimte te geven om fiscaal ondersteund pensioen op te bouwen.  Dat is op zich een goede maatregel, maar de regering haalt wel kunstmatig belastingopbrengsten naar voren.

Aan de andere kant gaat Rutte meer uitgeven aan de gezondheidszorg. Met de vergrijzing in aantocht zal dat de houdbaarheid verslechteren. Ook dit is nog steeds moeilijk voorstelbaar als je de verkiezingsprogramma’s van VVD en CDA erop naslaat; de zorg was een van de grootste bezuinigingsposten. Wilders heeft ook hier aan het langste eind getrokken. De beperkte werkgelegenheidsstijging verbreedt de belastingbasis waardoor de houdbaarheid iets verbetert.

Los van de overheidsfinanciën en economie doet de regering wel een aantal typisch rechtse dingen. De milieuambities worden opgeheven. Van Rutte’s groenrechtse verhaal zien we niets meer terug. Net zo min als het rentmeesterschap van het CDA. De regering scoort net als het VVD-programma zo ongeveer een nul op het oplossen van de files: wel meer asfalt, maar geen invoering van de kilometerheffing. De kwaliteit van natuur en milieu zal er bij deze regering op achteruitgaan. Denk bijvoorbeeld aan de ongebreidelde groei die Schiphol mag doormaken. De verkiezingsprogramma’s scoorden al zeer negatief (VVD), negatief (PVV) en een nul (CDA) op de verbetering van de milieukwaliteit. De woningmarkt wordt nauwelijks hervormd en het scheefwonen wordt een klein beetje aangepakt; een eerste goede stap wordt gezet om de huren te liberaliseren, maar de welvaartswinsten daarvan zullen summier zijn.

Allerlei maatregelen worden genomen met als enig doel, zo lijkt, om linkse mensen te pesten: snijden in de cultuursubsidies, bezuinigingen op de omroepen zodat omroeporkesten zullen verdwijnen, minder uitgaven aan kinderopvang, verlagingen van de uitkeringen en toeslagen, grote bezuinigingen op openbaar vervoer in grote steden en bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Veel van deze maatregelen zijn budgettaire snippers op de totale overheidsbegroting, denk bijvoorbeeld aan de uitgaven aan cultuur.

Overigens valt bij sommige van deze bezuinigingen best iets voor te stellen. Bijvoorbeeld de kinderopvangsubsidies lijken met zo’n gemiddeld 80 procent van de kosten economisch bezien veel te hoog. Maak iets gratis en de kosten rijzen de pan uit, zoals we al jaren zien. De arbeidsparticipatie van vrouwen kan meer toenemen door belastingverlaging – via de zg. inkomensafhankelijke combinatiekorting – dan via hogere kinderopvangsubsidies. Ook bij cultuur kan het profijtbeginsel best meer worden toegepast; waarom moet de gemiddelde belastingbetaler opdraaien voor kunstuitingen waar voornamelijk de hogere inkomensgroepen van profiteren? Van de uitgaven aan ontwikkelingssamenwerking weten we dat die vaak slecht terechtkomen en zelden effectief zijn. Lees bijvoorbeeld het briljante boek The White Man’s Burden: Why the West’s Efforts to Aid the Rest Have Done So Much Ill and So Little Good van William Easterly. Maar de bezuinigingen lijken niet door deze economische argumenten ingegeven. Het is rechts revanchisme: hoe kunnen we met zo weinig mogelijk bezuinigingen zoveel mogelijk linkse mensen zo kwaad mogelijk krijgen?

Ik dacht altijd dat Rutte een degelijke sociaal-liberaal was, een geestverwant. Maar ik denk nu dat ik me behoorlijk in hem heb vergist. Rutte moet me nog maar eens uitleggen waarom zijn regeerakkoord geen ‘zelfmoordbrief’ is als het PvdA-programma dat wel is. Ook moet hij me nog maar eens vertellen waarom hij de onderhandelingen over Paars+ heeft laten mislukken. De eis van 18 mld aan bezuinigingen zonder lastenverzwaringen komt hilarisch over nu regering Rutte een kleine 12 mrd bezuinigen en 2 mld lastenverzwaring (plus 4 mld hogere zorgpremies) in de boeken schrijft.

Met deze regering krijgt Rutte de economie niet in beweging, maar gaan we nog eens vier jaar stilstand tegemoet. Met dank aan Wilders die op de sociaal-economische rem is gaan staan, zowel in de sociale zekerheid als de zorg. De klassiek-linkse oppositie van PvdA en SP is daarmee alle wind uit de zeilen genomen. Deze partijen wilden niet (SP), of alleen tegen heug en meug (PvdA) hervormen. Bij de presentatie van het regeerakkoord konden ze daarom alleen wat pruttelen over oneerlijke koopkrachteffecten — een verliezende politieke strategie. De koopkrachteffecten zijn te beperkt juist omdat de regering niets wezenlijks doet.

Rutte heeft jarenlang opzichtig oppositie gevoerd over het uit de hand lopen van de staatsfinanciën. Hij heeft Balkenende-IV jarenlang terecht verweten de economische crisis niet serieus te nemen en niet te hervormen. De VVD zou eindelijk ‘orde op zaken’ gaan stellen. Maar het programma van regering Rutte lijkt meer op dat van de SP en PVV dan van welke andere politieke partij ook, inclusief dat van het CDA en de VVD zelf.

Written by basjacobs

9 oktober 2010 bij 16:10

Geplaatst in Uncategorized

2 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Om te beginnen is er natuurlijk sprake van een (lastige) coalitie en dus zullen er altijd concessies zijn. Als de VVD 50% van de stemmen had gekregen hadden ze nergens op hoeven in te leveren. Logisch dus dat ze dat nu wel moeten doen en de getallen lager uitkomen. Dat was met elke andere coalitie ook het geval geweest.

    Die grafieken wekken wat mij betreft een valse suggestie. Als partij A 2 miljard bezuinigt op zorg en partij B 2 miljard bezuinigt op onderwijs. Dan mogen de getallen wel gelijk zijn. Desondanks staan de programma’s toch nog haaks op elkaar. Het gaat om de inhoud achter de getallen. Als we de resultaten inhoudelijk gaan bekijken denk ik dat Rutte niet meer succes in andere coalitie combinaties had kunnen behalen.

    Neem bijvoorbeeld het programma van GroenLinks. GroenLinks bezuinigt nauwelijks en weet toch een goede houdbaarheid te scoren. Hoe? Quote uit de CPB berekening:

    “De belastingdruk verschuift fors van belastingen op inkomen en arbeid naar milieubelastingen. GroenLinks verhoogt de milieubelastingen per saldo met 13 mld euro.”

    De rekening wordt dus bij het bedrijfsleven neergelegd. Het grote probleem van deze aanpak is niet alleen een grote last voor bedrijven in tijden van een economische crisis. Het echte probleem is dat GroenLinks alleen de houdbaarheid kan realiseren zolang bedrijven in Nederland milieuonvriendelijk blijven en dus de nodige belasting betalen. Financieel leunen op milieubelasting is mijns inziens vergelijkbaar met gemeentes die flitspalen plaatsen om hun kas te spekken i.p.v. de verkeersveiligheid te bevorderen.

    Dan hebben we nog D66. Dit programma is lastig te analyseren omdat het deels onder de radar verdwijnt. D66 haalt haar resultaten door veel taken af te ketsen naar gemeentes. Die kosten krijgen we dus via andere wegen voor de kiezen. Ik denk persoonlijk dat dit alleen maar meer bureaucratie en kosten met zich mee zal brengen. Ik zie persoonlijk liever een landelijk super-ziekenhuis waar alle administratie geregeld wordt en plaatselijke deelkantoren. Hebben we gelijk het EPD opgelost. Wederom liggen de verschillen hier meer op strategie i.p.v. getallen. Vanuit een conservatief standpunt kan progressie verschillende richtingen op gaan.

    Persoonlijk denk ik dat het belangrijk is dat in Nederland een gunstig klimaat voor het bedrijfsleven heerst. Innovatie is niet alleen mogelijk via de overheid. De meeste innovatie vindt juist plaats bij bedrijven. Door hun lasten te verhogen, maak je dat alleen maar lastiger. Dit is volgens mij een belangrijk punt voor de VVD en eentje waar veel coalitie mogelijkheden op zijn gesneuveld.

    Maar ik ben ook maar een domme burger die een poging doet wat bomen door het politieke bos te zien.😐

    Bart

    10 oktober 2010 at 15:40

  2. Naast deze treurige feiten ben ik bang dat Maxime Verhagen (minister van Economie, Landbouw en Innovatie) in de nabije toekomst een zelfde soort vreselijk systeem zal invoeren als de huidige vee industrie, nu om van mensen af te kunnen komen die economisch gezien weinig tot niets opleveren of zelfs geld kosten. Ik acht hem er werkelijk toe in staat. Aandacht voor dierenwelzijn binnen genoemde vee industrie kunnen we met deze man aan het roer natuurlijk de komende periode finaal op ons buik schrijven (wederom heeft het CDA Landbouw onder haar hoede!).

    Hoe heeft het in vredesnaam zó ver kunnen komen?

    Yvon Vijn

    13 oktober 2010 at 15:11


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: