Politieke Economie – Bas Jacobs

Snoeihard beleid VVD raakt de lage en middeninkomens het meest

with 24 comments

Er bestaat nu al een paar dagen commotie naar aanleiding van de Netwerk-uitzending over de inkomenseffecten van het VVD-programma. Die uitzending was bepaald smakeloos en gericht op het politiek besmeuren van Mark Rutte. Je kreeg toch sterk de indruk dat de EO liever wil dat het CDA en niet de VVD de grootste wordt. Publieke omroepen horen naar mijn opvatting niet – op kosten van belastingbetaler – zelf een rol te spelen in de verkiezingsstrijd.

Wel moeten omroepen kristalhelder de verschillen tussen de partijen over het voetlicht brengen. Het is daarom uitstekend dat de EO de inkomenseffecten van het VVD-programma wilde agenderen. De VVD voert een harde saneringsagenda door in de sociale zekerheid en gezondheidszorg. En hoe hard de VVD ook roept dat de laagste inkomens worden ontzien, ze kan dat niet waarmaken.

Netwerk heeft Alex Klein van Nyenrode University gevraagd de inkomenseffecten van het VVD verkiezingsprogramma na te rekenen. Mark Rutte was furieus toen de cijfers naar buiten kwamen. De VVD kwam direct in actie en rekende de sommen van Klein na. Zie de reactie op haar website. En inderdaad gaat Klein behoorlijk de mist in bij zijn berekeningen. Drie voorbeelden (zie VVD-reactie voor meer voorbeelden):

– De stijging van de huur wordt bij de VVD voor de 30-procent laagste inkomens gecompenseerd via de hogere huurtoeslag. Klein had dit niet meegerekend. Overigens betekent dit dat de middengroepen die huren nog steeds met grote huurstijgingen worden geconfronteerd (die kunnen oplopen tot 60 procent in 2040).

– De daling van de zorgpremies – door het hogere eigen risico – was niet meegenomen in de berekening. De stijging van de zorgkosten valt daarom ongeveer 50 euro per persoon per jaar lager uit.

– De bijstandsuitkering gaat met zo’n 10 procent omlaag. Dat komt omdat de VVD de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting uit het referentieminimumloon haalt. Zie ook p.47 van het rapport van de heroverwegingscommissie over de arbeidsmarkt. Daar staat tegenover dat ook de inkomstenbelasting omlaag gaat. Volgens de VVD leidt dit uiteindelijk tot een inkomensdaling van 8,5 procent. Dat scheelt zo’n 500 euro per jaar. Ook hier had Klein geen rekening mee gehouden.

De VVD was daarom terecht boos. Maar helaas vergeet ook de VVD in haar eigen reactie een aantal zaken te noemen, waardoor de VVD de koopkrachteffecten van haar programma mooier voorstelt dan ze zijn. Ook Klein heeft hier geen aandacht aan besteed:

– De VVD bevriest de zorgtoeslag. De stijging van de zorgpremie – hoewel die minder hard stijgt bij de VVD door lagere groei van de zorguitgaven – wordt daarom niet volledig gecompenseerd voor de lage inkomens met een hogere zorgtoeslag. Volgend jaar zal dit effect niet zo groot zijn, maar in de loop der tijd wordt het effect van de bevriezing van de zorgtoeslag zichtbaar. Stel dat de zorguitgaven (en dus de premies) met 1,75 procent per jaar groeien, zoals het CPB raamt bij de VVD. Bij een huidige zorgpremie van circa 1125 euro is de zorgpremie over een periode van 5 jaar gelijk aan 1227 euro. Het verschil in zorgpremie, zo’n 100 euro over vijf jaar, wordt niet gecompenseerd met een hogere zorgtoeslag. Daarnaast zorgt bevriezing dat de inflatie langzaam de waarde van de zorgtoeslag wegeet. Bij 2 procent inflatie per jaar, is de koopkracht van de zorgtoeslag na 5 jaar met zo’n 10 procent gedaald. Afhankelijk van de huishoudsamenstelling (hoeveel zorgtoeslagontvangers) en de snelheid waarmee de zorgpremies stijgen kan het om honderden euro’s per jaar gaan.

– Daarnaast ontkoppelt de VVD de uitkeringen van de loonontwikkeling en koppelt de uitkeringen (behalve AOW) aan de prijzen. De uitkeringen delen daarom niet langer mee in de algehele welvaartsstijging zoals momenteel gebruikelijk is. Ieder jaar loopt een uitkeringsgerechtigde zo’n één procent welvaartsgroei mis. Na 5 jaar is dat dus 5 procent minder inkomen ten opzichte van de situatie dat de uitkeringen gekoppeld zijn aan de lonen. De uitkeringen behouden natuurlijk wel hun koopkracht doordat ze worden gekoppeld aan de prijzen.

Bij de VVD kan een bijstandsgerechtigde makkelijk 10 procent van zijn netto inkomen (in absolute termen) in 2015 verliezen door de lagere uitkeringen en de bevriezing van de zorgtoeslag. En dan hebben we het niet over de relatieve achteruitgang door de ontkoppeling. De VVD reserveert 250 mln euro om bijstandsgerechtigden daarbij te ontzien, maar dit zal een doekje voor het bloeden zijn gezien de andere maatregelen die worden genomen (lagere uitkeringen: 700 mln, bevriezing zorgtoeslag is onbekend, ontkoppeling: 800 mln).

Maar niet alleen de bijstandsgerechtigden zullen te maken hebben met de denivellerende agenda van de VVD. De grootste bezuinigingsposten bij de VVD zijn de zorg (3,3 mrd) en de sociale zekerheid (10,7 mrd). Daarnaast verlaagt de VVD de belastingen, waar de hoge inkomens het meest profijt van hebben (5,1 mrd).

De kosten voor wonen en zorg worden gescheiden in de AWBZ. De woonkosten in zorginstellingen moeten individuen voortaan zelf betalen, waardoor de eigen bijdragen met 1,3 miljard stijgen. Dit is een groot bedrag en wordt volgens het CPB niet elders gecompenseerd (denk dan aan bijvoorbeeld de huurtoeslag). Hogere eigen bijdragen voor woonkosten in de zorg zullen op de minder welvarenden het zwaarste drukken.

Het eigen risico neemt toe naar 300 euro. Bovendien is bij de VVD de huisarts niet langer uitgezonderd van het eigen risico. De laagste inkomens zullen hierdoor relatief het meest worden geraakt aangezien het eigen risico niet inkomensafhankelijk is.

Het zorgpakket wordt bij de VVD het meeste verkleind van alle partijen: dbc’s met een lage ziektelast zitten niet langer in het basispakket, net als hulpmiddelen bij een lage ziektelast en delen van de paramedische- en ggz-zorg. Verder worden maagzuurremmers, cholesterolverlagers, anticonceptiemiddelen, gebitten en de tandarts voor 18-21 jarigen niet langer vergoed. Alle huishoudens moeten deze pakketverkleining zelf opvangen. De laagste inkomens hebben net als bij het eigen risico het meest last van de pakketverkleiningen.

De VVD wil de gratis schoolboeken afschaffen zonder dat hier compensatie voor terugkomt via de wet tegemoetkoming studiekosten. Ook hier hebben de laagste inkomens het meeste last van. Voordat de gratis schoolboeken werden ingevoerd werden de lage inkomens gecompenseerd voor de kosten van studieboeken via de wet tegemoetkoming studiekosten.

De VVD verlaagt de lasten over de hele linie met zo’n 5 mrd euro. De tarieven gaan voor iedereen omlaag met 1 procent. Dit zal het relatieve koopkrachtbeeld niet heel erg verstoren; iedereen zal relatief evenveel aan lastenverlaging krijgen.

Daarnaast gaat de arbeidskorting omhoog en wordt de inkomensafhankelijke arbeidskorting afgeschaft. Door die twee maatregelen wordt het belastingstelsel minder progressief. Ten eerste neemt door de hogere arbeidskorting het inkomensverschil tussen werkenden en uitkeringsgerechtigden (verder) toe; alleen werkenden krijgen de arbeidskorting. Daarnaast wordt de belastingdruk voor arme werkenden verhoogd ten opzichte van de belastingdruk voor rijke werkenden. Immers, de lagere inkomensgroepen hebben niet langer een groter voordeel van de arbeidskorting dan de hoge inkomensgroepen.

Door de afschaffing van de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting (‘aanrechtsubsidie’) neemt het inkomensverschil tussen eenverdieners en tweeverdieners toe.

De VVD wil de hogere bijtelling van het eigen woningforfait voor huizen boven 1 miljoen euro terugdraaien. Hiervan profiteren alleen mensen met een huis van meer dan 1 miljoen euro.

De VVD wil de gestage fiscalisering van de AOW-premies, de bosbelasting, terugdraaien. Daarvan profiteren met name de welvarende ouderen, aangezien de arme ouderen werden ontzien bij deze maatregel door de ouderenkorting en de netto-netto koppeling.

Ook wil de VVD de erfenisbelasting halveren. 90 procent van de erfenissen wordt nagelaten door de 30 procent rijkste huishoudens, zie de CBS-cijfers in mijn essay voor de Studiecommissie Belastingstelsel. Voornamelijk de zeer welvarenden profiteren dus.

De VVD wil een paar maatregelen nemen die de hoge inkomens wel raken: afschaffing levensloopregeling en beperking van de fiscaal ondersteunde ruimte om pensioen op te bouwen. Daarnaast wil ze een vermogenstoets invoeren bij de huur- en zorgtoeslag.

De inkomensverschillen tussen uitkering en werk, tussen een- en tweeverdieners, tussen lage en hoge inkomensgroepen nemen toe. Door deze sterke denivellering weet de VVD zeer goede cijfers te scoren voor de arbeidsmarkteffecten omdat de arbeidsparticipatie zal toenemen, evenals het aantal gewerkte uren. Maar daar moet wel een prijs voor worden betaald in termen van een ongelijkere inkomensverdeling.

De VVD doet een paar voorstellen waar ik het mee eens ben en vele waarmee ik het oneens ben. Maar daar gaat het mij niet om. Iedereen die beweert 28 miljard om te buigen op de publieke sector, zonder dat daarbij de koopkracht wordt aangetast, verkoopt knollen voor citroenen. De VVD wil een snoeiharde bezuinigingsoperatie doorvoeren, met name in de sociale zekerheid en de zorg. De VVD moet ruiterlijk erkennen dat de laagste en middeninkomensgroepen het meeste moeten bloeden en dat de hoogste inkomens het meest profiteren van de voorgestelde belastingmaatregelen. Het is niet chic als ze door een wesp gestoken reageert als dit aan de kaak wordt gesteld.

De kiezer mag via zijn stem bepalen of de VVD-voorstellen acceptabel zijn.

Alle cijfers in dit stuk komen uit de CPB-doorrekening van het VVD programma.

Written by basjacobs

29 mei 2010 bij 16:57

Geplaatst in Uncategorized

24 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Uitstekend verhaal, met begrijpelijke technische uitleg en heldere conclusies.

    Judith Meulenbrug

    30 mei 2010 at 11:58

  2. Overtuigend verhaal en een goede reactie op Netwerk en Rutte. Een kritische doorrekening is nodig. Het is begrijpelijk dat Netwerk fouten maakt (maar wel zwakke journalistiek) en verwerpelijk (en zwakke politiek) dat de VVD zijn eigen berekeningen niet goed kan maken en de gevolgen derhalve ook niet overziet.
    Wie logisch nadenkt, kan inschatten dat met enorme bezuinigingen ergens gebloed moet worden. Als de hogere inkomens desondanks er toch op vooruit gaan, dan weet je waar het geld vandaan moet komen: lage en middeninkomens. Jammer dat korte termijn verkiezingsretoriek het wint van lange termijn politiek.
    Gevaarlijk ook dat een Nederlander voor de VVD kennelijk belangrijker is dan wereldburgers daarbuiten in nood. Ontwikkelingshulp afschaffen is een gemakkelijk vorm van bezuinigen, maar een houding om je te schamen.

    Bas, erg bedankt voor het verhelderende artikel. Ik zet ‘m in de retweet!

    Peterter

    Peter te Riele

    30 mei 2010 at 12:23

  3. […] Lees hier het hele artikel Posted in politiek | Tags: Rutte, VVD […]

    Bas Jacobs blogt

    30 mei 2010 at 13:53

  4. Hartelijk dank voor de goede uitleg.

    Postbus0

    30 mei 2010 at 13:58

  5. Was het beleid van de VVD onder Lubbers I en II in de jaren ’80 ook zo snoeihard?

    M

    30 mei 2010 at 15:33

  6. Indeed

    Kees

    30 mei 2010 at 15:44

  7. […] heb zien gaan was die rijke stinkert die 180.000 euro verdient. In die zelfde Netwerk uitzending. Verder gaat bij de VVD gewoon iedereen er op achteruit! En dan praat ik alleen nog maar over koopkracht. Dat andere aspectje van de VVD, namelijk met de […]

  8. Erg goed artikel. Dank hiervoor, zeer genuanceerd.
    Ik zal het verspreiden.
    De VVD heeft onvoldoende inzicht in hun verkiezingsprogramma: de reactie ter plekke in Netwerk was inhoudelijk slecht van Rutte en de berekeningen van de VVD lieten vervolgens wel 24 uur op zich wachten en waren toen toch vooral die van een slager die zijn eigen vlees keurt en het goed vindt. Weinig geloofwaardig dus. En dat blijkt nu ook: u, meneer Jacobs, komt met een fatsoenlijke doorrekening.
    Mijn atwoord is het antwoord zoals dat van de man in Netwerk die 180.000 euro verdient en er 1800 bij krijgt van de VVD: ik stem geen VVD, want ik hoef die 1800 euro niet. (“Dat is niet mijn Nederland”, denk ik er dan bij)

    Mali

    30 mei 2010 at 19:03

  9. De cijfers op zich kloppen natuurlijk, maar ik vind dat er in de duiding een scheef beeld wordt neergezet. Het feit dat het beleid van de VVD positief uitpakt voor de hogere inkomens mag dan betekenen dat de lagere inkomens relatief gezien tegenover de hogere inkomens koopkracht inleveren, maar gewoon koopkrachtverlies bij de lagere inkomens (dus zonder te kijken naar wat er met de hogere inkomens gebeurt) valt erg mee. Mensen met een uitkering kunnen wel wat verlies verwachten, maar dat ontkent de VVD ook niet.

    Ook krijgen alle positieve inkomenseffecten voor de hogere inkomens een eigen paragraaf, en worden de negatieve inkomenseffecten allemaal bij elkaar gezet in 1 korte paragraaf. Dat zorgt voor een bepaalde beeldvorming.

    Al met al lijkt het er dus meer op dat er een soort van jaloezie wordt aangekaart die de lagere inkomens zouden kunnen hebben (omdat de hogere inkomens relatief gezien meer krijgen dan de lagere inkomens), terwijl die mensen zelf eigenlijk niet zo veel hoeven in te leveren in vergelijking met de huidige situatie.

    Rob B.

    30 mei 2010 at 19:13

    • Je snapt er weinig van, maar dat is niet verwonderlijk voor een VVD’er.

      Pieter Ham

      7 juni 2010 at 12:13

  10. Dit was op 25 mei ook al doorgerekend door groenlinks, stond een artikel over in de Volkskrant. zie http://tweedekamer.groenlinks.nl/node/49561
    Die berekeningen zijn ook gemaakt met behulp van de CPB doorrekeningen van het VVD programma en gecheckt door financien

    MW

    30 mei 2010 at 23:20

  11. […] Snoeihard beleid VVD raakt de lage en middeninkomens het meest Er bestaat nu al een paar dagen commotie naar aanleiding van de Netwerk-uitzending over de inkomenseffecten van het […] […]

  12. Zo te zien kunnen we u beter naar Hamelen sturen dan mijnheer Klein 🙂

    Marinus

    31 mei 2010 at 00:14

  13. […] die van GroenLinks en die van de VVD. Update: Ook hoogleraar economie Bas Jacobs sloeg op zijn blog aan het rekenen met de VVD plannen. var addthis_pub = ''; var addthis_language = 'nl';var […]

  14. Een uitstekend verhaal! Als liberaal doen een antal zaken in het VVD-programma pijn, maar de bewuste keuze om uitkeringen te koppelen aan prijzen in plaats van welvaart is een duidelijk signaal dat werk altijd te prefereren valt boven een uitkering.
    Ook denivellering tussen een en tweeverdieners is logisch, wie meer werkt, moet meer kunnen verdienen. En in Nederland is het nog steeds vaker de partner die het minste verdient die de baan opgeeft. Zonde van de investeringen, maar laten we niet vergeten dat meer werken ook meer kost (kinderopvang).
    De inkomenstoets op voor zorg- en huurtoeslag wordt een beetje zijdelings genoemd, maar lijkt me toch van wezenlijk belang; het kapitaal in de vorm van een (verkochte) eigen woning is steeds algemener.
    De reactie in Netwerk; iemand laten huilen met cijfers die achteraf niet helemaal kloppen is niet netjes richting de betrokken persoon die opeens voor heel Nederland wordt uitgelicht. Een lijsttrekker moet daarentegen wel de nodige reserves kunnen betrachten.

    Manfred Harlaar

    31 mei 2010 at 07:35

    • en de chronisch zieken dan die ziek zijn geworden door de werkgevers en andere kapitalisten?kunnen die het helpen dat ze NIET meer aan het werk KUNNEN door het electoraat!?mensen eerst ziek laten worden door het werk en dan DUMPEN!!!!

      jan

      11 juni 2010 at 14:05

  15. Goede analyse. Ik vind het betreurenswaardig dat de VVD zo makkelijk weg komt uit de debatten en in de media. Niemand heeft het over inhoud en gevolg.
    De invloed van de media op de keuze van de kiezer is enorm, als ik de peilingen bekijk.
    Rutte wordt simpelweg aangewezen als winnaar van de debatwedstrijden, en is inderdaad een meester in het mooi verpakken van hun denivellerende plannen. Die creatie van werkgelegenheid is een lege huls, en valt wat mij betreft nauwelijks aan te tonen.
    Ik vind het jammer dat fatsoenlijk rechts virtueel is overgestapt van CDA naar VVD en zo lijkt er een ultrarechts kabinet in zicht. Als het aan Rutte ligt tenminste.
    Alle linkse kiezers verenigen onder Job en fatsoenlijk rechts terug naar Jan-Peter. Laat de VVD alsjeblieft lokaal verdergaan in Wassenaar.

    L. de Haan

    31 mei 2010 at 08:27

  16. Duidelijke uiteenzetting. Nu wordt hetb tijd om de doorrekening van de programma’s van de andere partijen er naast te zetten. Mijns inziens is een beetje denivellering gewoon noodzakelijk omdat een (bijstands-)uitkering nu veel te aantrekkelijk is in vergelijking met werken voor het minimumloon. De geleidelijke afschaffing van de ‘aanrechtsubsidie’ is er trouwens een paar jaar terug al stilletjes doorheen gejast door CDA. En dat de VVD Nederlanders belangrijker vindt dan mensen in het buitenland kan ik ook niet zo erg vinden. In het buitenland vinden ze Nederland ook niet belangrijker dan de eiegn inwoners.

    Peter

    31 mei 2010 at 08:41

  17. Stem dan gewoon op CDA, op bijv. Eddy van Hijum of Maxime Verhagen.

    Ik hoop dat er de regenboogcoalitie komt, bestaande uit CDA-VVD-D66-GroenLinks. Dan wordt er fatsoenlijk hervormd, zonder daarbij het sociale uit het oog te verliezen!

    A.u.b. geen VVD-CDA-PVV! Dat wordt niks, of het geeft gedonder zoals met de LPF, of er komt een enorme tweedeling in de samenleving!

    M

    31 mei 2010 at 12:26

  18. Prima analyse.

    Wel vind ik het vreemd dat je de EO verwijt ‘een rol te spelen in de verkiezingsstrijd’, terwijl ik je niet gehoord heb toen eerst en Twan Huys daarna Sven Kockelman Job Cohen publiekelijk afdroogden.

    Ik vond de EO-uitzending helemaal niet infaam. De EO had getracht objectieve informatie in te winnen over inkomenseffecten van het VVD-programma, en wilde Rutte daarmee confronteren. Niks mis mee. De EO kan ook Femke Halsema confronteren met objectieve informatie over de milieu-effecten van het GL-programma, of de Job Cohen met de gevolgen van het PvdA-programma voor deelname aan het internationale militaire beleid.

    Het is juist de bedoeling van de journalistiek om – namens mij als kiezer bijvoorbeeld – kritische vragen te stellen aan politici over hun programma’s. In het bijzonder hoe concrete gevolgen van die programma’s zich verhouden tot mooie claims, beloften, retoriek en ideologie.

    Vergeet niet dat na 9 juni de balie ‘inspraak’ weer voor vier jaar op slot gaat voor de kiezer. Alle reden dus om voor 9 juni de lijsttrekkers het hemd van het lijf te vragen. Mits dat op een fatsoenlijke wijze gebeurt – en aan de EO-uitzending vond ik niets onfatsoenlijks.

    Zoals jij wellicht aan de ondervragingen door Huys en Kockelman niets onbetamelijks vond.

    Hannes Minkema

    31 mei 2010 at 12:36

  19. Goed dat de discussie over de effecten van de plannen los komt. 29 miljard bezuinigen kan, maar als daar een groot deel (hypotheekrenteaftrek) wordt uitgesloten, dan komen de kosten nog veel harder neer bij andere grote posten zoals sociale zekerheid en zorg.

    De berekeningen van Netwerk waren beschamend slecht. Die van de VVD al beter, maar ook daar klopten nog lang niet alles.

    Volgens mij is ook in bovenstaand stuk nog een foutje geslopen.
    De VVD claimt de zorgpremies met 50 euro te verlagen. Dat klopt, maar het gaat hier slechts om een financiering die verschuift van publiek naar privaat. Als bijvoorbeeld maagzuurremmers niet meer in het pakket zitten, moeten mensen die zelf kopen. Dan betalen ze wel minder premie, maar hebben ze meer private kosten aan zorg.
    Daarbij is 90% van de Nederlanders aanvullend verzekerd en is de kans groot dat voor deze verzekering de kosten stijgen.

    De premie mag dan wel 50 euro omlaag gaan, maar dat heeft per saldo geen effect op de koopkracht. Nog een fout dus in de berekeningen van de VVD.

    Sara H.

    31 mei 2010 at 13:21

  20. Die arbeidsparticipatie die zou toenemen? Als iemand de arbeidsmarkt op geschopt wordt terwijl er geen werk is, dat is geen arbeidsparticipatie. Dat is wel het beleid van de VVD en het is de veer in hun r**t door het CPB. Ik vind het onterecht dat werkzoekenden die ellende op hun bordje krijgen plus een schop na alsof ze niet zouden willen werken.

    Laura

    31 mei 2010 at 13:40

  21. Als men een beter beeld van de VVD wil hebben, ga dan eens terug kijken wat er verbeterd is met de VVD.
    Het is duidelijk, dat veel mensen VVD stemmen omdat zij een hypotheek hebben.
    De rijken worden rijker en een 2de crisis komt eraan.

    J.Padding

    19 september 2010 at 16:47


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: