Politieke Economie – Bas Jacobs

Investeringen in HBO: gratis lunches bestaan niet

with 3 comments

Vandaag staat er in De Volkskrant dat iedere euro geïnvesteerd in het hbo maar liefst 3 euro rendement oplevert. Wim Groot en Henriëtte Maassen van den Brink van het Top Institute for Evidence Based Education Research (TIER) zouden dit hebben uitgerekend. Zie de website van de HBO-raad.

Als het waar is, dan zijn investeringen in het hbo de grootste geldmachine die ik ooit in het onderwijs heb gezien. Een rendement van maar liefst 200 procent op iedere geïnvesteerde euro! Politieke partijen weten wat ze te doen staat….

Dit soort cijfers is zo onvoorstelbaar hoog dat ik ze ga wantrouwen. Laten we echt ieder jaar zoveel geld op straat liggen? Briljant econoom Milton Friedman schreef ooit een boekje met de titel ‘there is no such thing as a free lunch’. Behalve voor mijn vriendin bestaan er geen gratis lunches. Alles heeft zijn prijs.

Mijn eerste vermoeden was dat er in het rapport gegoocheld is met de discontovoeten in de kosten-batenanalyse. De discontovoet is de rentevoet waarmee toekomstige kosten of baten teruggerekend worden naar euro’s van vandaag. Het idee is dat als je vandaag een euro spaart, diezelfde euro over een jaar meer waard is vanwege de rente, zeg 5 procent. Een euro die je over een jaar pas hebt is dus vandaag maar 1/1,05 = 95 eurocent waard. De discontovoet geeft daarom de alternatieve kosten van een euro over een jaar weer.

Stel nu dat je een investeringsproject hebt dat een aantal jaar loopt en iedere geïnvesteerde euro ieder jaar meer rendement oplevert dan de euro opzij zetten op een bank- of beleggingsrekening. Je zult natuurlijk nu gek zijn om niet in dit project te investeren.

En dat is precies wat Groot en Maassen van den Brink hebben aangenomen in hun sommen. Het rendement voor onderwijsinvesteringen wordt op zo’n 8 procent gezet, terwijl ze een discontovoet gebruiken van 3 procent. Geen wonder dat hbo-onderwijs zo’n rendabele investering lijkt. En hoe langer de terugverdientijd, hoe meer de opbrengsten van hbo-investeringen worden opgeblazen. Als ik nu aanneem dat we tot in de oneindigheid de opbrengsten van hogere investeringen in het hbo kunnen incasseren, worden de opbrengsten van die investering ook oneindig hoog. Mijn vermoeden dat er een geldmachine in berekeningen is gestopt, blijkt helaas te kloppen.

Overigens is er wel iets raars aan de hand. Waarom is het rendement op onderwijsinvesteringen zoveel hoger dan de risicovrije rente van ongeveer 3 procent? Dit wordt de scholingspremiepuzzel genoemd. De wetenschap is daar nog niet uit. Natuurlijk kunnen hoge rendementen eigenlijk een vergoeding voor talent van individuen zijn. Ook als slimmeriken geen hbo-opleiding zouden volgen, verdienen ze meer. Voor deze zg. ability-bias moet eigenlijk worden gecontroleerd. Als mensen bovendien niet kunnen lenen of het risico op hun investeringen niet kunnen afdekken dan moet het rendement op onderwijsinvesteringen hoger zijn. Net als bij aandelen dat het geval is. Ook is onderwijs een onomkeerbare investering en niet liquide. Je kunt je menselijk kapitaal immers niet weer verkopen als je het niet meer nodig hebt. Ook dan stijgen rendementen. Daarnaast kost het investeren van menselijk kapitaal niet alleen tijd, maar ook bloed, zweet en tranen. Ook voor de kosten van inzet worden gecompenseerd met hogere rendementen. Zie een stuk dat ik voor het CPB heb geschreven met meer discussie over de scholingspremiepuzzel.

De conclusie moet zijn dat de rendementen op onderwijsinvesteringen hoog zijn om goede redenenen, ook al kennen we die misschien nog niet precies. Aannemen dat de markt uit eigen beweging ernstig onderinvesteert, en dat de overheid nu over de brug moet komen met veel extra geld is slechte economie. Omdat de aandelenrendementen hoger zijn dan de rente op de staatsschuld, willen we toch ook niet dat de overheid massief gaat lenen en vervolgens gaat beleggen op de aandelenmarkt? De markt vraagt terecht een premie op aandelen.

Iedereen die gratis lunches belooft, moet uitleggen waar die vandaan komen. Van hoogleraren van het Top Institute for Evidence Based Education Research had ik iets meer verwacht. Ze laden met het verstoppen van geldmachientjes in hun sommen wel erg de verdenking op zich hun broodheer naar de mond te praten.

Written by basjacobs

23 april 2010 bij 11:01

3 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Kritiek op een rapport kan, maar ga dan niet zelf appels met peren vergelijken.
    We hebben het over een overheid die investeert in de samenleving, dus die 3 procent is dan wel reëel. Dat is een.
    Ten tweede gaat het om de bijdrage aan het Bruto Nationaal Product, net als bij investeringen in infrastructuur en gezondheidszorg. En als dan elke cent er 2 oplevert, is dat een mooi resultaat. Hoe dat bij infra ligt weet ik niet en dan doe ik er ook geen uitspraak over. Maar indfra kan niet zonder de competenties van kenniswerkers die in het HBO zijn opgeleid.
    Daarbij vraagt dat bedrijfsleven geen slimmerikken zonder diploma’s, maar met! Wat dat waard is weet ik niet en of dat al meegerekend is weet ik ook niet.
    Daarbij heeft opleidingsniveau ook internationale uitstraling. Wat dat waard is weet ik niet en is volgens mij ook nog niet meegerekend.
    Ik hoop dat uw overige commentaren van een hoger niveau zijn. Bovendien barst uw commentaar ook van allerlei aannames.
    Wat is een investering in de samenleving u waard?

    Met vriendelijke groeten, Peter Keltjens
    O ja, op uw Blog zult u me niet meer zien, deze vorm van zelfverheerlijking kent geen prijs. Geld stinkt niet, maar dit riekt. Mijn noodzakelijke eenmalige bijdrage daaraan vind ik meer dan genoeg.

    Peter Keltjens

    27 april 2010 at 10:15

  2. In tegenstelling tot de heer Keltjens wil ik graag mijn complimenten geven voor dit stuk.
    Op een heldere wijze wordt uitgelegd wat het manco is in de genoemde berekeningen.

    Ik ben een groot voorstander van investeren in onderwijs (ben zelfs een D66’er), maar wel graag op reële gronden. Zeker van TIER verwacht je dan degelijk onderzoek. Dit is helaas (weer?) een voorbeeld waarin wetenschappers zich laten verleiden om uitspraken te doen die ze niet blijken te kunnen dragen… Dat dit (weer?) bij contractonderzoek blijkt te gebeuren, doet de reputatie van de wetenschap ook geen goed.

    Kordotium

    3 mei 2010 at 16:37

  3. Beste Bas,

    Je observatie over de onwaarschijnlijke geldmachine die volgens Groot en Maassen van den Brink het HBO is, komt me bekend voor. Alweer zo’n 10 jaar geleden presenteerden dezelfde onderzoekers onwaarschijnlijk hoge arbeidsaanbodeffecten die zouden optreden door extra uren voor zorgverlof. Honderduizenden vrouwen zouden de arbeidsmarkt betreden (ik meen 600 duizend). Gemakshalve vergat het onderzoekersduo dat er ook nog zoiets als een uren-effect is van extra zorgverlof dat (ook) betrekking heeft op de mensen die al werken. Als je hiermee rekening hield neemt het arbeidsaanbod in voltijdse equivalenten sterk af. En daar was het juist allemaal om te doen (dat het toe zou nemen).

    Ik heb Groot en Maassen van den Brink hier destijds opmerkzaam op gemaakt, maar nooit een reactie vernomen. Het zou me niets verbazen als het nu ook stil blijft.

    Groet,
    Pierre

    Pierre

    11 mei 2010 at 13:32


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: