Politieke Economie – Bas Jacobs

Verkiezingsprogramma VVD: rondvliegende botte bijlen

leave a comment »

De VVD presenteerde vorige week als laatste van de grote partijen hun verkiezingsprogramma. De VVD lijkt haar geluid weer te hebben gevonden. Het is een voor de VVD consistent verhaal geworden: niet te zwaar, vanuit een aanstekelijk optimisme geschreven en onversneden rechts. Het verkiezingsprogramma van de VVD leest daarom, in vergelijking met de gortdroge en langdradige teksten van CDA en PvdA, als een trein. De typografie van het stuk is bombastisch en geheel op z’n Rutte’s doorspekt met hyperbolen. ‘Openbaar vervoer brengt je op een plek waar je niet bent, naar een plek waar je niet wilt zijn’. Het is geen stuk met diepgravende (economische) analyse, maar er wordt gehakt (en er vallen spaanders).

De VVD wil de komende regeerperiode maar liefst 30 mrd bezuinigingen. Dat is een ongekend hoog bedrag. Daarnaast wil ze zo’n 10 mrd aan lastenverlichting geven, waardoor een netto bezuinigingsbedrag resulteert van zo’n 20 mrd euro. Dat is volgens mij veel teveel van het goede en de kans op een dubbele dip in de economie wordt met een dergelijk bezuinigingspakket reëel; de economie kan tot stilstand komen. Ik vraag me ook af of het technisch en fysiek wel mogelijk is zoveel geld bij de overheid weg te halen in vier jaar tijd. En of de VVD het houdbaarheidstekort volledig wegwerkt wordt ook niet duidelijk. Ze zal een eind komen, want het programma staat vol harde maatregelen.

Ik kan me niet voorstellen dat de VVD met haar programma 30 mrd vrijspeelt bij de uitgaven. Hoewel de VVD een flauwe poging doet, zien we ook in het VVD programma weer geen deugdelijke financiële onderbouwing van haar plannen. Zelfs de partij die altijd zegt prat te gaan op haar financiële degelijkheid, meent de kiezer tegemoet te treden zonder harde cijfers.

Hoe dan ook, de bijl wordt gezet in de ontwikkelingssamenwerking, die wordt gehalveerd. Ook wil de VVD op de EU-afdrachten bezuinigen, maar hoe dat kan, wordt niet hard gemaakt. Het zouden niet mijn keuzes zijn geweest, maar dat terzijde. Daarnaast wil de VVD het mes zetten in het openbaar bestuur, net als alle andere partijen, maar onderbouwt ook dit weer niet.

Ook hoopt de VVD, net als het CDA overigens, op loonmatiging in de collectieve sector. Dat de lonen gematigd worden lijkt me verstandig, aangezien die lonen gedurende crisisjaren nog altijd sneller stegen dan de inflatie. Maar de VVD heeft de vakbonden niet aan een touwtje. Bovendien kan loonmatiging alleen tijdelijk, zeg gedurende de komende vier jaar, anders vind je op een gegeven moment niemand meer die in de publieke sector wil werken. De VVD wil ook een sociaal leenstelsel voor het hoger onderwijs.

De VVD wil de in de CBP-sommen ingebakken verhoging van de eigen bijdragen in de zorg maximeren op 300 euro. Dat kost dus geld. Ook wil ze wonen en zorg scheiden in de AWBZ. Lijkt me prima.

De VVD wil de WAjong, Wet Sociale Werkvoorziening met de Bijstand samenvoegen en uitvoering door de gemeenten laten doen. Dit is het overdenken waard, want de gemeenten lijken probleemgevallen massaal in de WAjong te loodsen nu ze financieel verantwoordelijk zijn geworden voor de Bijstand. Wat meer aandacht voor de uitvoering lijkt me wel op zijn plaats, want de sociale dienst is niet overal een schoolvoorbeeld van klantvriendelijkheid en doelmatigheid.

De VVD wil wel dat de AOW-leeftijd naar 67 gaat, niet duidelijk wordt of deze wordt gekoppeld aan de levensverwachting. Ook dat de aanrechtsubsidie wordt afgeschaft. Beide zijn goed te verdedigen op economische gronden.

Daarnaast verkort de VVD de maximale duur van de WW-uitkeringen en versoepelt het ontslagrecht (net als D66). Dat zal met name de arbeidsmarkt voor ouderen beter laten functioneren. Ook wil de VVD snoeien in een aantal niet-effectieve arbeidsmarktsubsidies. Ook allemaal maatregelen die economisch te verdedigen zijn.

De VVD maakt een volstrekt bizarre opmerking dat mensen zich op de markt tegen arbeidsongeschiktheid moeten verzekeren. Waarom hebben we een publieke arbeidsongeschiktheidsverzekering? Omdat de markt tot risicoselectie en uitsluiting leidt, waardoor mensen met een vlekje zich niet kunnen verzekeren…

De VVD neemt ook een aantal onversneden rechtse maatregelen – die zeker niet mijn politieke keus zouden zijn geweest. De zorgtoeslag wordt bevroren. Dit kan tot enorme inkomenseffecten bij de laagst betaalden leiden aangezien de zorgpremies sterk zijn gestegen gedurende de laatste jaren en dat ook in de toekomst zullen blijven doen.

Daarnaast wil de VVD alle uitkeringen behalve de AOW koppelen aan de inflatie in plaats van de loongroei. Dat scheelt zo’n 1,75% koopkracht per jaar voor de uitkeringsgerechtigden. Het verschil tussen de inflatie en de loongroei is de productiviteitsgroei, die door het CPB geraamd wordt op zo’n 1,75 procent per jaar. Daar delen de uitkeringsgerechtigden – behalve de AOW’ers – dus niet langer in mee. Ik mag bovendien hopen dat het CPB niet toestaat dat de VVD over haar graf heen regeert en dit beleid tot aan 2050 inzet; de uitkeringen zullen tegen die tijd in koopkracht zijn gehalveerd ten opzichte van de lonen van werknemers.

(Ik zou het bovendien omgekeerd hebben gedaan: alleen de AOW koppelen aan de prijzen en de arme ouderen ontzien met de ouderenkorting. Dan gaan de welvarende ouderen automatisch bijdragen aan de kosten van de vergrijzing. Maar de VVD wil dat niet, ook gezien haar plannen voor de belastingen, zie beneden.)

De VVD wil ook de huren liberaliseren maar onduidelijk is of ze laagste inkomens volledig wil compenseren. Daarnaast vinden we bij de VVD nog steeds een onbegrijpelijk ‘njet’ op ingrijpen bij de hypotheekrenteaftrek. Sterker, ze wil de subsidies op het eigen woningbezit juist verder vergroten. De VVD wil afschaffing overdrachtsbelasting, terugdraaien van de verhoging van het eigenwoningforfait voor huizen boven 1 mln euro en een wettelijk maximum op de onroerend zaakbelasting. Die laatste twee maatregelen zijn economisch niet te beargumenteren en zijn alleen maar ingegeven door de wens om cadeautjes uit de delen aan het rijkste deel van de bevolking.

Deze belastingmaatregelen zijn bovendien economisch bezien stupide. Dat geldt ook voor de afschaffing van de erfenisbelasting (op termijn) en het terugdraaien van de AOW-fiscalisering (‘Bosbelasting’). Dit zijn belastingen op ‘dood vermogen’. Als je dit vermogen belast, is er nauwelijks schade aan de economie, want erfenissen, huizen en Nederlandse bedrijfstakpensioenen lopen niet weg. De VVD wil dus de economisch minst verstorende belastingen verlagen waardoor de belastingdruk wordt verschoven naar de economisch veel verstorender belastingen op arbeid, besparingen en bedrijfsinvesteringen. De VVD brengt met haar belastingideeën de economie schade toe. In VVD-jargon: de gewone man betaalt het gelag met lagere lonen en hogere werkloosheid.

Bovendien zijn belastingen op huizen, pensioenen en erfenissen buitengewoon effectief om de welvaartsverschillen te verkleinen. Veel effectiever dan een hoger toptarief in de inkomstenbelasting, dat door de VVD terecht wordt afgewezen. Ook corrigeren deze belastingen de scheeflopende verdeling tussen de generaties. Door de kosten van de vergrijzing zal een hoge rekening op het bordje van de jongeren worden gelegd. De VVD frustreert met haar belastingplannen dat de welvarende ouderen ooit nog een bijdrage leveren aan de kosten van de vergrijzing.

Gelukkig wil de VVD wel de levensloopregeling en de doorwerkbonus afschaffen.

Helaas ontbreekt ook bij de belastingen een solide onderbouwing, net als bij de uitgaven. Ik denk dat het goed mogelijk is dat de VVD veel meer dan 10 mrd aan lastenverlichting weggeeft. We zullen zien wat ervan terecht komt bij de CPB-doorrekening.

Een paar dingen die tamelijk inconsequent zijn: de VVD wijst het prijsmechanisme af om de files op te lossen, want ze wil geen kilometerheffing. De VVD wil ook niet af van de staatssteun aan eigen huisbezitters. Sterker, die moeten juist meer subsidie krijgen. Ook vinden we bij de VVD geen pleidooi voor harder mededingingsbeleid, iets wat je van een liberale partij zou mogen verwachten. Ook is hervormingsagenda voor de financiële sector uiterst summier, op het beschamende af. De ellende die de economische crisis heeft veroorzaakt zou juist de VVD als pleitbezorger van het kapitalisme zich moeten aantrekken.

Tot slot, bij het lezen van het VVD verkiezingsprogramma moet ik steeds aan een messenwerper denken in een volgepakt circus. Zo’n messenwerper gooit vervolgens een aantal hakbijlen in de richting van een vrouw die voor een groot bord staat met haar armen en benen gespreid. De messenwerper raakt haar dan precies niet – als het goed gaat. Alleen weet ik niet of dat bij de VVD het geval zou zijn. De bijlen waarmee de VVD gooit zijn bot en ik weet niet hoe goed de VVD kan mikken. Wat de VVD wil doen de komende jaren is macroeconomisch riskant. Bovendien vindt ik de economische onderbouwing van de VVD-plannen niet altijd even sterk. De lage inkomensgroepen zijn bovendien gewaarschuwd; de VVD wil de lasten voor hoge inkomens en zeer vermogenden verlagen en wil dat betalen door de uitkeringen en toeslagen voor laagstbetaalden fors te snoeien.

Written by basjacobs

17 april 2010 bij 11:17

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: