Politieke Economie – Bas Jacobs

Mesjogismo bij eigen huis

with 7 comments

Jan-Kees de Jager sloeg gister direct een piketpaaltje: over de hypotheekrente-aftrek mag wat het CDA betreft niet langer worden gepraat. Ik ben not amused. De fiscale behandeling van het eigen huis is ongeveer de meest bizarre overheidsinterventie die er in Nederland bestaat. Die fiscale subsidie moet op termijn verdwijnen. Maar het bedenken van een goed overgangsregime is niet eenvoudig en altijd zullen sommige mensen erop achteruitgaan.

De Nederlandse overheid derft per jaar zo’n 15 mrd euro aan belastingopbrengsten door de fiscale behandeling van het eigen huis:

de renteaftrek                                                                                                      11,75 mrd

bijtelling van maximaal 0,6 procent van de WOZ-waarde               -2 mrd

de gederfde opbrengst van de vermogensrendementsheffing       7,5 mrd

opbrengst van de overdrachtsbelasting                                                  -3 mrd

Zie ook p.19 van de CPB-studie over het eigen huis. Alle cijfers hebben betrekking op 2006 vandaar dat ik het bedrag heb opgehoogd van 14 naar 15 miljard voor 2010.

De overheid derft belastingopbrengsten omdat spaargeld dat is geïnvesteerd in het eigen huis bijna onbelast is: 0,6 procent van de waarde van het eigen huis wordt belast en dan ook nog alleen als er rente wordt afgetrokken. Als de hypotheek niet wordt afgelost maar zou worden gespaard, zou de overheid meer opbrengsten genereren met de vermogensrendementsheffing in Box-3. De OZB is een lokale belasting ter compensatie van lokale publieke goederen en is niet meegenomen in de berekening.

15 mrd euro subsidie op het eigen huis. Dat is ongeveer de helft van het bedrag dat we aan al het onderwijs uitgeven. En ongeveer 3 keer zoveel als de ontwikkelingshulp.

Terwijl de overheid op zoek is naar zo’n 30 mrd euro om de gaten in de begroting te dichten, kun je niet volhouden dat er geen discussie komt over de subsidies op het eigen huis.

Bovendien stimuleert de subsidie op het eigen huis het woningbezit niet omdat het huizenaanbod zo goed als inelastisch is. Zie ook een CPB-studie van Vermeulen en Rouwendaal. Dat is jargon voor: het huizenaanbod reageert nauwelijks op de prijs. Dus als door de fiscale subsidies de vraag toeneemt, stijgen de huizenprijzen 1-op-1 met de subsidies en het eigen huisbezit neemt niet toe. Niet de starters op de woningmarkt maar huiseigenaren profiteren van de subsidies op het eigen huis.

We geven dus 15 miljard per jaar uit om huiseigenaren een hogere prijsstijging van hun woning te geven. Dat is mesjogge. De belastingdruk stijgt door de subsidies op het eigen huis met zo’n 5 procentpunten over de hele linie. De hogere belastingdruk verstoort de arbeidsmarkt, want het arbeidsaanbod en de arbeidsparticipatie nemen af. Bovendien zorgen subsidies op huizen en hoge belastingen op arbeid dat mensen sneller met pensioen gaan en investeringen in menselijk kapitaal verwaarlozen. Waarom zouden werknemers nog investeren in het op peil houden van hun inzetbaarheid als de overheid hun arbeidsinzet zwaar belast en hen met een grote subsidie op een glijbaan naar pensioen zet?

Tot slot profiteren met name de hoogste inkomens van de subsidies op het eigen huis. Koen Caminada van de Universiteit Leiden heeft in 1999 uitgerekend dat de 30 procent rijkste mensen 78 procent van het voordeel van de hypotheekrenteaftrek in hun zak steekt. 45 procent van het fiscale voordeel komt bij de 7 procent rijkste mensen terecht. Zie zijn tabel 4. Deze gegevens moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd omdat inmiddels allerlei zaken zijn veranderd in belastingtarieven en het fiscale regime voor het eigen huis. Maar aan de conclusie dat arm betaalt voor rijk valt niet te ontkomen.

Dus: de fiscale behandeling van het eigen huis bevordert het eigen huisbezit niet, is economisch schadelijk en veroorzaakt perverse inkomensherverdeling. Die subsidie moet dus verdwijnen. Maar hoe? Dat is het grootste probleem bij het eigen huis.

Het eigen huis zou idealiter naar box-3 moeten worden overgeheveld. Dan wordt het eigen huis beschouwd als een vorm van kapitaalinkomen, net als spaargeld of beleggingen. Betaalde hypotheekrente is dan aftrekbaar tegen het tarief van Box-3 (30 procent). Het eigen woningforfait zou moeten worden opgehoogd tot minimaal 5,7 procent van de WOZ-waarde.  De overdrachtsbelasting kan worden afgeschaft. De excessieve prikkels om huizen met hypotheekschuld te financieren verdwijnen door symmetrische fiscale behandeling van schuld en eigen geld geïnvesteerd in het eigen huis. En de overheid bespaart 15 miljard aan staatssteun voor huiseigenaren. Zie ook mijn bijdrage aan de studiecommissie belastingstelsel.

Natuurlijk kun je dit nooit op stel en sprong doen en een goed overgangsregime is noodzakelijk bij zo’n majeure ingreep. Bij het weghalen van alle subsidies zouden de huizenprijzen met 15-20 procent kunnen dalen.

De Jager heeft een punt dat je niet het economisch herstel wilt smoren met problemen op de huizenmarkt. Een goed overgangsregime voor het eigen huis compenseert huishoudens met een hogere restschuld (waarde hypotheek minus WOZ-waarde huis) meer dan huishoudens met een lage restschuld. Bovendien moeten nieuwe huiseigenaren delen in het overgangsregime.

Bovendien kun je een deel van de bespaarde subsidies gebruiken om de belastingen op arbeid te verlagen. Dat compenseert de koopkrachteffecten en vermindert de prijsdaling in de huizenmarkt.

Maar je kunt niet iedereen compenseren voor een prijsdaling. Dan bespaart de overheid niets en kun je net zo goed niet ingrijpen. Voor ingrepen bij het eigen huis geldt daarom: no pain, no gain. En dat is precies de reden waarom het eigen huis politiek zo gevoelig ligt: een goede ingreep kent altijd verliezers. Maar dit is geen argument om alles bij het oude te laten.

Voor een politieke analyse van de hypotheekrenteaftrek zie AJcomments.

Written by basjacobs

20 maart 2010 bij 18:15

7 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Als ik het artikel onder de door u op het einde geplaatste link lees, valt mij met name op dat eigenlijk geen enkele partij echt verregaande voorstellen doet m.b.t. het beperken van de hypotheekrenteaftrek. Groen Links gaat nog het verst, al stellen zij daar wel (terecht wat mij betreft) afschaffing van de overdrachtsbelasting en het eigenwoningforfait tegenover. Aangezien er bij coalitieonderhandelingen door alle partijen water bij de wijn zal moeten worden gedaan, verwacht ik niet dat er de komende periode al zeer ingrijpende maatregelen genomen worden.

    Eelco Zandberg

    23 maart 2010 at 19:40

  2. Waar zijn de banken in dit verhaal? Door de hypotheekrenteaftrek zijn de huizenprijzen gestegen en daarmee de hoogte van de hypotheken. De banken kregen zo meer rente-inkomsten: de subsidie vloeit eigenlijk via de hypotheekbezitters naar de banken. Als de overheid het geld daar weer gaat halen is de cirkel rond en de burger niet de dupe van de uitwassen van een idioot systeem.

    niemsz

    8 april 2010 at 20:05

  3. […] Ps. Een technische uitwijding: eigenlijk zou je het eigenwoningforfait moeten ophogen naar het gemiddelde rentepercentage van de hypotheekrente om ook het gespaarde geld in het eigen huis te belasten. Dat is nu met 0,6 procent bijtelling vrijwel onbelast. Maar als je dat doet, en je houdt het eigen huis in Box-1, maak je sparen in het eigen huis minder aantrekkelijk dan geld op een spaarrekening zetten of beleggen. Dat wordt namelijk tegen een lager percentage belast in Box-3. Om ongewenste gedragseffecten te voorkomen zou het eigen huis daarom op termijn naar Box-3 moeten worden overgeheveld. Dan is de rente aftrekbaar tegen 30 procent en wordt de bijtelling voor het eigen huis zo’n 5,7 procent. Zie een eerdere blog. […]

  4. Het zal allemaal wel, maar deze kostwinner van een gezin kan nu nog net de hypotheek betalen. Gaan we aan de rente aftrek morrelen, houdt het gewoon op. In het verleden heb ik een sommetje gemaakt, dit sommetje klopt, maar dan moeten er nu geen veranderingen optreden in rente aftrek. Komt nog bij dat de huizenprijs hoe dan ook gaat dalen. Met mij zullen velen het niet meer kunnen opbrengen en dan krijg je nog minder voor je huis ook. Leuk voorstel, maar het is gewoon onhaalbaar, dit kun je de werkende mens ( want 100% v/d huiseigenaren werkt) niet aandoen.

    R.de Veld.

    28 maart 2011 at 17:18

  5. De prijzen zouden kunnen dalen met 15 tot 20%. Waarop is dit gebaseerd? Ga eens kijken in Frankrijk, Zwitserland,, Denemarken en Zweden en in Duitse grote steden. Daar is er geen aftrek meer of zeer beperkt (5 jaar in Frankrijk max bv) en kijk even naar de prijzen. In frankrijk is het nog steeds heel duur in de gangbare regios. Net zo duur als hier. Kijk eens naar zweden. De prijzen lagen weer op hetzelfde niveau na 2 jaar nadat de aftrek afgeschaft was. Voorstanders van afschaffing komen steeds weer met mogelijke voordelen en geen harde cijfers en vergelijkingen met andere landen doet men ook maar even niet.

    Als de aftrek er af gaat dan wil ik een belastingkorting hebben en dat is dus geen 5% maar ruim 11% over de hele loonsom aub. Doe dan ook maar even de flat tax als we toch bezig zijn.

    Rob

    28 maart 2011 at 18:06

  6. […] Vervolgens, en nu komt het, geeft De Nederlandse Overheid 15 miljard subsidie aan de rijkste mensen van Nederland: Koen Caminada van de Universiteit Leiden heeft in 1999 uitgerekend dat de 30 procent rijkste mensen 78 procent van het voordeel van de hypotheekrenteaftrek in hun zak steekt. 45 procent van het fiscale voordeel komt bij de 7 procent rijkste mensen terecht. (basjacobs) […]

  7. […] worden — Bas Jacobs, hoogleraar overheidsfinanciën, rekende enige tijd terug uit dat de overheid jaarlijks 15 miljard misloopt met de hypotheekrenteaftrek. Maar over dat enorme potentieel wordt in de troonrede ook met geen woord […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: