Archive for februari 2011
Meer kluitjes voor het riet
Vandaag reageert premier Rutte op mijn FD-stuk in een reactie aan RTL. Het is een teleurstellende reactie, want er wordt nauwelijks ingegaan op mijn kritiek op de wijze waarop ze haar eigen begrotingscijfers presenteert. Zie hier de brief van Rutte.
Allereerst geeft de regering ronduit toe dat ze de bijdrage van Balkenende-IV meetelt bij haar eigen begrotingsprestaties. Dat is het enige positieve dat ik kan melden over de regeringsreactie.
Ten tweede geeft de regering toe dat de publieke zorguitgaven stijgen door de eigen risico’s in de zorg niet te laten toenemen (met 4,87 miljard) en dat de zorgpremies daardoor oplopen (met 3,61 miljard). Maar regering gaat helemaal niet in op mijn kritiek dat ze deze stijging van de zorguitgaven en zorgpremies buiten het Financieel Kader bij het regeerakkoord houdt. Daardoor lijkt het alsof de zorguitgaven veel minder hard stijgen, net als de lasten dat doen.
Ten derde, de regering houdt vast aan haar eigen optimistische inschatting voor de bezuinigingen op de ambtenaren. Ze geeft geen argument waarom het CPB deze bezuiniging veel te pessimistisch zou inschatten.
Ten vierde, de regering stelt dat ze de bezuiniging op de pensioenen ‘behoedzaam inboekt’ door rekening te houden met minder toekomstige belastingopbrengsten. Die stelling klopt. Het CPB hanteert exact dezelfde waarde van de bezuiniging op de pensioenen. Echter, het begrotingssaldo in 2015 houdt geen rekening met de lagere toekomstige belastingopbrengsten en valt daardoor 1¼ miljard euro gunstiger uit. Het CPB telt deze lastenverzwaring terecht mee bij de berekening van het begrotingssaldo in 2015, maar bij de regering komen we deze post niet tegen in de cijfers van het Financiële Kader.
Rutte schrijft dat regering ervoor kiest om ‘vooral te bezuinigen’. Dit is een tandenknarsende erkenning dat ze tenminste ook de lasten verzwaart. Echter, 60 procent van de saldoverbetering gedurende regering Rutte (15 miljard) komt door bezuinigingen (9 miljard) en 40 procent door lastenverzwaringen (6 miljard). Als we de bezuinigingen van Balkenende-IV zouden meetellen dan komen we op: tweederde bezuinigen en eenderde lastenverzwaringen.
Daarnaast zegt de regering dat ’18 miljard bezuinigen geen eenvoudige opgave is’. Daarmee suggereert ze alsof ze 18 miljard bezuinigt, maar dat staat er niet letterlijk. Ook 9 miljard bezuinigen, zoals regering Rutte doet, is geen eenvoudige opgave. Dat de regering geen reden heeft om vooralsnog ‘te twijfelen aan de opbrengst van 18 miljard’ doe ik ook niet. Maar die opbrengst bestaat niet uit 18 miljard bezuinigingen, maar slechts 9 miljard. Daarnaast telt Rutte 3 miljard mee van Balkenende-IV en verzwaart de lasten met 6 miljard.
Tot slot wordt gedaan alsof 18 miljard saldoverbetering inmiddels een heilig getal is geworden waaraan een bijkans mythische betekenis moet worden toegekend. De Studiegroep Begrotingsruimte adviseerde eerder om 18 miljard aan saldoverbetering te organiseren. Daar is best kritiek op mogelijk, zie mijn eerdere blog.
Conclusie: de regering gaat gewoon door met het optrekken van een mistgordijn over haar eigen begrotingscijfers en gaat niet wezenlijk in op mijn kritiek op haar cijfers.
Rutte en De Jager reageren, kamervragen Koolmees
Rutte heeft gister bij RTL gereageerd in een interview met Frits Wester op mijn stuk in het FD. Zie dit filmpje bij 5.4o min ongeveer. Ben benieuwd wat de regering gaat zeggen in reactie op mijn stuk.
Op de VVD-site hebben ze hetzelfde flimpje geplaatst, alleen daar hebben ze de passage over mijn FD-stuk uitgeknipt. Fascinerend. Blijkbaar hebben ze toch weinig trek in deze discussie. Zie het volgende filmpje op youtube, de knip zit bij 2:50 min:
Wouter Koolmees – financieel woordvoerder D66 – heeft kamervragen gesteld aan Minister de Jager van Financiën, zie hier.
Vanochtend zat ik bij BNR in de uitzending bij peptalk. Jan Kees de Jager was de host. Luister naar het volgende fragment. Willem Vermeend is het met mijn FD-stuk eens. Minister de Jager trekt nog steeds een soort mistgordijn op door te spreken over bezuinigingen, ombuigingen (haags jargon voor bezuinigen), lastenverzwaringen en financieringsschuiven (die bij de zorg eigenlijk lastenverzwaringen gekoppeld aan uitgavenverhogingen zijn).
Daarnaast zegt hij dat ik de bezuiniging op de zorgtoeslag als een lastenverzwaring meetel. Dat is incorrect. Die staat in de CPB-sommen — waarop ik me baseer — gewoon onder de bezuinigingen. Zie tabel A.1, regel 2.
Ook verwijt hij mij te goochelen met cijfers, als het gaat over de oploop van de zorgpremies met zo’n 3,6 miljard euro. Hij beweert dat dit geen lastenverzwaring is. Volgens mij is dat niet juist. Zie mijn uitgebreide artikel.
Ik kreeg van ‘gespreksleider’ De Jager helaas wat weinig spreektijd om dit toe te lichten…
Regering Rutte bezuinigt geen 18 miljard, maar nog geen 9 miljard
Vandaag staat er in het Financieele Dagblad een opiniestuk van mijn hand. Centrale boodschap is dat regering Rutte haar eigen begrotingsprestaties veel te rooskleurig voorstelt.
De regering beweert gedurende de komende regeerperiode 18 miljard euro te bezuinigen. Niets is minder waar. De bezuinigingen bedragen met 8¾ miljard euro minder dan de helft. Daarnaast verzwaart de regering de lasten met 6¼ miljard. De regering veegt sterk stijgende zorgkosten en zorgpremies onder het tapijt, schat de opbrengsten van bezuinigingen te rooskleurig in en vergeet een lastenverzwaring bij de pensioenen te vermelden. De regering telt bovendien op een oneigenlijke manier 3¼ miljard euro van Balkenende-IV mee bij haar eigen begrotingsprestaties.
Hein de Kort heeft een fantastische cartoon bij het stuk getekend:
Zie het uitgebreide artikel waarin ik de claims in het FD-stuk onderbouw.
Leefvormneutrale belastingen?
Vandaag moet ik weer naar de Tweede Kamer voor de hoorzitting van de Vaste Commissie Financiën over leefvormneutrale belastingen. Deze hoorzitting is het initiatief van D66, SGP en CDA.
De overheid maakt onderscheid bij de belastingen en uitkeringen tussen alleenstaanden en samenwonenden, tussen huishoudens met en zonder kinderen en tussen eenverdieners en tweeverdieners. De vraag is of deze discriminatie van leefvormen wenselijk is.
In mijn bijdrage probeer ik een economische analyse te maken of de overheid tussen leefvormen moet discrimineren (antwoord: ja) en hoe ze dat dan moet doen.
Het lijkt er inderdaad op dat alleenstaanden als een melkkoe door de belastingdienst worden gebruikt, maar ook dat de fiscale voordelen voor tweeverdieners wel erg genereus zijn.
AOW-spaarfonds (vervolg)
NRC Handelsblad doet vanavond verslag van de discussie rond het AOW-spaarfonds.
Hef AOW-spaarfonds op
Morgenochtend mag ik aanschuiven in de Tweede Kamer om mijn opvatting te geven over het zogenaamde AOW-spaarfonds. Dit wordt mijn inbreng in de discussie:
In dank de Commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor de uitnodiging om te spreken over het AOW-spaarfonds. Ik kan alvast beginnen met mijn conclusie: het AOW-spaarfonds moet worden opgeheven. Het bestaat alleen op papier in de Miljoenennota en nergens anders. Het is een virtueel fonds dat geen geld bevat.
Het zogenaamde AOW-spaarfonds kan als volgt worden getypeerd. De overheid heeft een spaarpot gemaakt waarin ze geld stort ten behoeve van de financiering van de AOW. Dat geld verkrijgt ze door te lenen op de kapitaalmarkt middels uitgifte van staatsobligaties, maar niet door belastingen te verhogen of uitgaven te verlagen. Met de netto vermogenspositie van de overheid verandert bijgevolg niets; het vermogen in de spaarpot kan precies worden weggestreept tegen de hogere staatsschuld.
Fondsvorming vindt alleen plaats als de staatsschuld daalt. In dat geval ontstaat in de toekomst extra bestedingsruimte voor de AOW door de vrijvallende rentelasten. Maar er is door de introductie van het AOW-spaarfonds geen extra geld gereserveerd om de AOW te bekostigen. De staatsschuld daalt immers niet. Voor het verlagen van de staatsschuld zijn vroeger of later lagere overheidsuitgaven of hogere belastingen nodig teneinde het EMU-tekort terug te dringen.
Ik wil u twee citaten voorleggen die mijn stelling onderbouwen. Het eerste komt uit het advies van de Studiegroep Begrotingsruimte uit 2006:
“In de huidige situatie kan ten onrechte het beeld ontstaan dat het vergrijzingsprobleem is opgelost als er maar voldoende wordt afgedragen aan het AOW-spaarfonds. Dit is echter niet het geval. Zonder extra bezuinigingen betekent een hogere afdracht aan het AOW-spaarfonds simpelweg een hoger tekort op de rijksbegroting. Op de totale houdbaarheid heeft deze storting geen effect.” (Studiegroep Begrotingsruimte, 2006, p.19).
Het tweede citaat komt van Flip de Kam (Hoogleraar Overheidsfinanciën RUG), Lense Koopmans (Hoogleraar Economie Gezondheidszorg, RUG) en Nout Welllink (President DNB) uit hun leerboek over overheidsfinanciën:
“Ogenschijnlijk is met ingang van 1997 een begin gemaakt met gedeeltelijke kapitaaldekking van de AOW. Sindsdien staat ieder jaar onder de uitgaven op de rijksbegroting een storting in het Spaarfonds AOW. Deze storting wordt tegelijk weer geboekt als ontvangst van de rijksoverheid. Beide bedragen vallen dus tegen elkaar weg. [...] De fondsconstructie suggereert een gedeeltelijke overstap van omslagfinanciering naar kapitaaldekking. Zij is ingegeven door de wens van politici onrust over de toekomst van de AOW te bezweren. Van kapitaaldekking is echter geen sprake. Het Spaarfonds bestaat alleen maar op papier. In de toekomst valt een onttrekking aan het fonds alleen te financieren door te bezuinigen op de overheidsuitgaven of door de rijksbelastingen te verhogen. Die maatregelen zou de overheid vanaf 2020 ook moeten treffen wanneer nooit een Spaarfonds was gevormd! Het patroon van overheidsuitgaven en –ontvangsten in de tijd – en dus het beloop van begrotingssaldo en staatsschuld – staat los van de stortingen die (alleen op papier) in het fonds plaatsvinden. De constructie biedt dus geen extra zekerheid inzake de toekomst van de AOW.” (De Kam, Koopmans en Wellink, 2008, p.153)
De conclusie is dat met de introductie van het zogenaamde AOW-spaarfonds de wetgever heeft gesuggereerd alsof er extra geld gereserveerd zou zijn voor het opvangen van de stijgende uitgaven aan de AOW vanwege de vergrijzing, terwijl dat niet het geval is.
Geachte leden van de Tweede Kamer, het AOW-spaarfonds is daarom naar mijn opvatting je reinste volksverlakkerij. Talloze burgers verkeerden, of verkeren nog steeds, ten onrechte in de veronderstelling dat extra middelen zijn gereserveerd voor de AOW.
Mijn collega Flip de Kam schreef al in 1999: “De instelling van het fonds is een vorm van ‘zwendel’ met de overheidsfinanciën zonder weerga.” En in 2004: “De hele constructie is echter niet meer dan een staaltje van superieur kiezersbedrog.”
Het is nu 2011. En we hebben het nog steeds over dat vermaledijde AOW-spaarfonds. Ik roep u daarom vandaag op
i) subiet een einde te maken aan het zogenaamde AOW-spaarfonds,
ii) burgers duidelijk te maken dat het fonds alleen op papier, maar nooit in het echt heeft bestaan en
iii) oprecht uw excuses aan te bieden voor het misleiden van de burger.
Ik dank u voor uw aandacht.
Referenties
De Kam, C.A. (1999), “De AOW-Affaire”, NRC Handelsblad, 11 februari, p.19.
De Kam, C.A. (1999), “Iedereen Rijk!”, NRC Handelsblad, 15 juli, p.12.
De Kam, C.A., L. Koopmans, en A.H.E.M. Wellink, (2008), Overheidsfinanciën, 12e druk, Groningen: Wolters-Noordhof.
Studiegroep Begrotingsruimte (2006), 12e Rapport: Vergrijzing en Houdbaarheid, Den Haag: Ministerie van Financiën.
